Diagnoza Lokalnych Zagrożeń Społecznych

  

RAPORT Z BADANIA

DIAGNOZA LOKALNYCH ZAGROŻEŃ SPOŁECZNYCH

GMINA ZATOR 2019

Spis Treści

Spis treści  str.2

WSTĘP  str.5

Cel badania str. 5

Problematyka badania str. 5

Przebieg badania oraz metodologia  str.6

Charakterystyka próby badawczej str.7

CZĘŚĆ I str. 8

Ogólna charakterystyka gminy Zator str. 8

Położenie, dane administracyjne, dane demograficzne str. 8

Zasoby w obszarze zdrowia i pomocy społecznej str. 9

Problemy w obszarze pomocy społecznej str. 11

CZĘŚĆ II str. 22

Problemy społeczne w świadomości dorosłych mieszkańców gminy Zator str. 22

Cel badania str. 22

Grupa badawcza str. 22

Podstawowe problemy społeczne w opinii mieszkańców str. 24

Postawy dorosłych mieszkańców wobec alkoholu str. 29

Postawy dorosłych mieszkańców gminy wobec narkotyków str. 35

Zjawisko przemocy w środowisku lokalnym str. 37

Postawy mieszkańców wobec palenia papierosów str. 40

Profilaktyka uzależnień syt. 42

CZĘŚĆ III 45

Analiza ankiet przeprowadzonych wśród uczniów – II etap edukacji str. 45

Cel badania str. 45

Grupa badawcza 45

Problem przemocy i agresji w środowisku szkolnym oraz domowym str. 46

Uczniowie wobec problemów związanych z substancjami psychoaktywnymi str. 54

Palenie papierosów str. 54

Picie alkoholu 56

Uczniowie wobec problemu narkomanii str. 58

Uczniowie a inne zagrożenia str. 62

Komputer i Internet w życiu uczniów str. 62

Uczniowie a problem zjawiska cyberprzemocy str. 64

CZĘŚĆ IV str. 66

Analiza ankiet przeprowadzonych wśród uczniów – III etap edukacji  str. 66

Cel badania str. 66

Grupa badawcza 66

Problem przemocy i agresji w środowisku szkolnym oraz domowym str. 67

Uczniowie wobec problemów związanych z substancjami psychoaktywnymi str. 76

Palenie papierosów str.76

Picie alkoholu str. 81

Zażywanie narkotyków str. 86

Zażywanie dopalaczy str. 91

Młodzież a inne zagrożenia str. 94

Komputer i Internet w życiu uczniów str. 94

Młodzież a cyberprzemoc str. 96

CZĘŚĆ V str. 99

Analiza ankiet przeprowadzonych w szkołach ponadpodstawowych w porównaniu do Europejskiego Programu Badań Ankietowych w Szkołach str. 99

Cel badań str. 99

Grupa badawcza str. 99

Napoje alkoholowe str. 101

Narkotyki i dopalacze str. 108

Dostępność substancji psychoaktywnych str. 108

CZĘŚĆ VI str. 110

Analiza ankiet przeprowadzonych wśród uczniów szkół ponadpodstawowych w porównaniu do Europejskiego Programu Badań Ankietowych w Szkołach str.110

Cel badania str. 110

Grupa badawcza str. 110

Napoje alkoholowe str. 111

Narkotyki i dopalacze str. 121

Dostępność substancji psychoaktywnych str. 125

CZĘŚĆ VII str. 127

Problemy społeczne w świadomości sprzedawców napojów alkoholowych str. 127

Grupa badawcza str. 127

Cel badania str. 127

Wyniki badania str. 127

CZĘŚĆ VIII str. 133

Podsumowanie- diagnoza i profilaktyka zagrożeń społecznych str. 133

BIBLIOGRAFIA str. 146

Spis publikacji str. 146

Źródła internetowe str. 146

Spis wykresów str. 147

Spis tabel str. 151

WSTĘP

Szereg gwałtownych przemian technologicznych, ekonomicznych oraz społeczno-kulturowych jakie dokonały się na przestrzeni wieku XX miały bezpośredni wpływ na niemal każdą sferę życia społecznego, tym samym przyczyniając się do przeobrażenia już istniejących a także powstania wielu nowych problemów społecznych.

Mianem problemu społecznego określa się zjawisko niekorzystne dla społeczności,
w której występuje i ocenione przez tą zbiorowość jako zagrażające, niebezpieczne i konieczne do wyeliminowania. Problem społeczny angażuje emocjonalnie i intelektualnie szerszą zbiorowość, wywołuje społeczne przekonanie i gotowość do podejmowania działań mających na celu zwalczanie lub przynajmniej ograniczanie zasięgu i skutków problemu społecznego.

Cel badania

Celem przeprowadzonego badania było zdiagnozowanie skali lokalnych zagrożeń społecznych na terenie gminy Zator.

Działania badawcze miały na celu:

  • zidentyfikowanie problemów dotyczących między innymi uzależnień w różnych grupach wiekowych;
  • uchwycenie czynników prowokujących do powstawania sytuacji problemowych;
  • określenie skali oraz zakresu tych problemów;
  • rozpoznanie i zdiagnozowanie skutków występujących problemów;
  • propozycja rozwiązań / zmniejszanie negatywnych konsekwencji.

Problematyka badania

Badania ankietowe miały na celu analizę wybranych problemów społecznych.

W badaniu wśród osób dorosłych uwzględnione zostały takie obszary jak:

  1. problem alkoholowy (alkoholizm) – częstotliwość spożywania alkoholu, znajomość osób nadużywających napoje wyskokowe;
  2. problem nikotynowy – częstotliwość palenia, dostępność;
  3. problem narkotykowy – dostępność, znajomość osób zażywających narkotyki;
  4. problem przemocy – występowanie przemocy domowej, znajomość rodzin dotkniętych problemem przemocy;
  5. problem uzależnień behawioralnych – uzależnienie od gier hazardowych;
  6. inne problemy społeczne – problem bezrobocia, ubóstwa, wykluczenia społecznego.

W badaniu wśród uczniów zostały uwzględnione zostały takie obszary jak:

  1. problem alkoholowy – częstotliwość spożywania, dostępność, znajomość osób pijących, znajomość instytucji pomocowych;
  2. problem nikotynowy – częstotliwość palenia, dostępność, znajomość osób palących, znajomość konsekwencji zdrowotnych;
  3. problem narkotykowy – częstotliwość zażywania substancji psychoaktywnych, dostępność, znajomość osób biorących narkotyki, znajomość konsekwencji zdrowotnych;
  4. problem zażywania dopalaczy – częstotliwość zażywania substancji psychoaktywnych, dostępność, znajomość konsekwencji zdrowotnych;
  5. problem przemocy – perspektywa ofiary oraz świadka przemocy, uczestnictwo
    w czynnym akcie przemocy, występowanie przemocy rówieśniczej i domowej;
  6. problem uzależnień behawioralnych – uzależnienie od komputera czy Internetu.

Ponadto badaniem zostali objęci także pracownicy punktów sprzedaży napojów alkoholowych oraz wyrobów tytoniowych.

Przebieg badania oraz metodologia

Dzieci objęte są ustawowym obowiązkiem nauki szkolnej, dlatego też badania zostały przeprowadzone w czasie zajęć. Wybór metody ilościowej sprawił, że najbardziej dogodną metodą była ankieta w formie aplikacji internetowej. Uczniowie wypełniali samodzielnie ankiety przed komputerem. Badanie przeprowadzone zostało zgodnie z zasadami etyki, zaś uczestnicy poinformowani zostali o zachowaniu anonimowości badania. Za każdym razem uzyskiwano zgodę dyrektorów szkół na przeprowadzenie badań w ich placówkach. Próba
populacji uczniów szkół z terenu gminy Zator objęła łącznie 294 uczniów.

Charakterystyka próby badawczej

Dla określenia postaw mieszkańców wobec potencjalnych problemów społecznych badania ankietowe przeprowadzono w trzech grupach respondentów zróżnicowanych pod względem zmiennych takich jak płeć, wiek, wykształcenie. Badania zostały przeprowadzone we wrześniu 2019 roku.

CZĘŚĆ I

Ogólna charakterystyka gminy Zator

Położenie, dane administracyjne, dane demograficzne

Zator to gmina miejsko-wiejska, położona jest w zachodniej Małopolsce, należąca do powiatu oświęcimskiego. W bliskim sąsiedztwie znajdują się też Oświęcim (17 km), Chrzanów (18 km), Wadowice (15 km), Andrychów (17 km).

Zgodnie z danymi GUS na dzień 31 grudnia 2018 r. gmina Zator liczy 9 298 mieszkańców; z czego 50,21% stanowią kobiety (4 669), a 49,79% mężczyźni (4 629).

Na przestrzeni lat 2002-2018 liczba mieszkańców zmalała o 0,3%.


Wykres 1. Podział na płeć mieszkańców- statystyki na rok 2017

Przyrost naturalny:

Gmina Zator ma dodatni przyrost naturalny wynoszący 24. Odpowiada to przyrostowi naturalnemu 2,58 na 1000 mieszkańców gminy.

W 2018 roku odnotowano 114 urodzenia dzieci, w tym 49,12% dziewczynek i 50,88% chłopców.

Migracje ludności:

W 2018 roku w gminie Zator zarejestrowano 105 zameldowań w ruchu wewnętrznym oraz 118 wymeldowań, w wyniku czego saldo migracji wewnętrznych wynosi
13.

W tym samym roku w gminie odnotowano 1 zameldowanie z zagranicy oraz zarejestrowano 1 wymeldowanie za granicę, w związku z czym saldo migracji zagranicznych wynosi 0.

Rynek pracy:

62,5% mieszkańców gminy Zator jest w wieku produkcyjnym, 18,4%
w wieku przedprodukcyjnym, a
19% mieszkańców jest w wieku poprodukcyjnym.

Zgodnie z statystykami z roku 2018 na 1000 mieszkańców pracują 220 osób, z czego 47,8% wszystkich pracujących ogółem stanowią kobiety, a 51,2% mężczyźni.

Bezrobocie rejestrowane w gminie na koniec roku 2018 wynosiło 171 osób; w tym 99 kobiet i 72 mężczyzn.

Przeciętne miesięczne wynagrodzenie brutto w gminie wynosi 4 048,20 PLN, co odpowiada 89,4% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia brutto w Polsce.1

Zasoby w obszarze zdrowia i pomocy społecznej

Pomoc społeczna umożliwia przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych tym, którzy nie są w stanie sami ich pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Pomoc społeczna wspiera ich w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest także zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem.  

Pomoc społeczna polega w szczególności na

przyznawaniu i wypłacaniu świadczeń; 

pracy socjalnej; 

prowadzeniu i rozwoju niezbędnej infrastruktury socjalnej; 

analizie i ocenie zjawisk rodzących zapotrzebowanie na świadczenia z pomocy społecznej; 

realizacji zadań wynikających z rozeznanych potrzeb społecznych;

rozwijaniu nowych form pomocy społecznej i samopomocy w ramach zidentyfikowanych potrzeb.

Główne cele pomocy społecznej:

  1. wsparcie osób i rodzin w przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, doprowadzenie-
    w miarę możliwości – do ich życiowego usamodzielniania i umożliwienie im życia
    w warunkach odpowiadających godności człowieka, 

  2. zapewnienie dochodu na poziomie interwencji socjalnej – dla osób nie posiadających dochodu lub o niskich dochodach, w wieku poprodukcyjnym i osobom niepełnosprawnym,

  3. zapewnienie dochodu do wysokości poziomu interwencji socjalnej osobom i rodzinom
    o niskich dochodach, które wymagają okresowego wsparcia, 

  4. zapewnienie profesjonalnej pomocy rodzinom dotkniętym skutkami patologii społecznej, w tym przemocą w rodzinie,

  5. integracja ze środowiskiem osób wykluczonych społecznie, 

  6. stworzenie sieci usług socjalnych adekwatnych do potrzeb w tym zakresie..2

Problemy w obszarze pomocy społecznej

DZIAŁANIA PODEJMOWANE PRZEZ OŚRODEK POMOCY SPOŁECZNEJ

W ZATORZE ORAZ ZESPÓŁ INTERDYSCYPLINARNY

DS. PRZECIWDZIAŁANIA PRZEMOCY W RODZINIE

1) OŚRODEK POMOCY SPOŁECZNEJ

Zgodnie z ustawą podstawowym celem pomocy społecznej jest umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Zadaniem pomocy społecznej jest wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb oraz zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym. Ustawa w art. 15 określa następujący zakres przedmiotowy pomocy społecznej:

  • przyznawanie i wypłacanie przewidzianych ustawą świadczeń
  • praca socjalna
  • prowadzenie i rozwój niezbędnej infrastruktury socjalnej
  • analiza i ocena zjawisk rodzących zapotrzebowanie na świadczenia z pomocy społecznej
  • realizację zadań wynikających z rozeznanych potrzeb społecznych
  • rozwijanie nowych form pomocy społecznej i samopomocy w ramach zidentyfikowanych potrzeb.

Zaprezentowane poniżej dane pochodzą ze statystyk prowadzonych przez gminę Zator

1.Korzystający ze świadczeń Ośrodka Pomocy Społecznej:

  • rok 2016 (liczba rodzin ogółem – 253)

rodziny korzystające ze świadczeń z powodu problemów uzależnień – 8

  • rok 2017 (liczba rodzin ogółem – 246)

rodziny korzystające ze świadczeń z powodu problemów uzależnień – 6

  • rok 2018 (liczba rodzin ogółem -320)

rodziny korzystające ze świadczeń z powodu problemów uzależnień – 2

2.Rodzaje pomocy udzielanej przez OPS:

Rodzaje pomocy udzielanej przez OPS

2016 rok

2017 rok

2018 rok

świadczenia rzeczowe dla osób-

Bank Żywności

0

0

172

świadczenia pieniężne dla osób

0

272

248

świadczenia porady dla osób

0

400

272

Tabela 1. Rodzaje pomocy udzielanej przez OPS

3.Liczba rodzin korzystających z pomocy społecznej:

Powody przyznawania pomocy społecznej

2016 rok

2017 rok

2018 rok

niepełnosprawność

47

47

42

bezrobocie

81

61

58

ubóstwo

66

79

67

bezradność opieki. wychowawczej

20

20

18

długotrwała choroba

48

45

67

przemoc w rodzinie

2

1

0

inne: zakład karny

2

9

4

Tabela 2. Powody przyznawania pomocy społecznej

Jak pokazują powyższe statystyki, z roku na rok zmniejsza się ogólna liczba rodzin korzystających z pomocy oferowanej przez Ośrodek Pomocy Społecznej. Możemy natomiast zauważyć, iż wzrasta liczba rodzin korzystających z pomocy społecznej z powodu długotrwałej choroby.

Najczęstszą formą udzielanej pomocy są świadczenia rzeczowe, w postaci żywności, choć liczba rodzin korzystających z tego typu pomocy z biegiem lat w znacznie wzrosła.

Co więcej, najczęstszym powodem przyznawania pomocy społecznej jest ubóstwo, kolejno długotrwała choroba, bezrobocie i niepełnosprawność.

2) Zespół Interdyscyplinarny ds. Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie

Zespół interdyscyplinarny to grupa osób reprezentująca instytucje i organizacje, których celem jest podejmowanie działań na rzecz przeciwdziałania przemocy w rodzinie.

W skład zespołu wchodzą przedstawiciele jednostek organizacyjnych pomocy społecznej, gminnej komisji rozwiązywania problemów alkoholowych, Policji, oświaty, ochrony zdrowia, organizacji pozarządowych oraz przedstawiciele sądu.

Zespół interdyscyplinarny integruje i koordynuje działania instytucji oraz specjalistów działających w zakresie przeciwdziałania przemocy w rodzinie, w szczególności przez:

-Diagnozowanie problemu przemocy w rodzinie oraz sformułowanie działań pomocowych.

-Podejmowanie działań pomocowych oraz interwencyjnych w środowisku zagrożonym przemocą w rodzinie.

-Inicjowanie działań w stosunku do osób stosujących przemoc.

-Upowszechnianie informacji o instytucjach, osobach i możliwościach udzielenia pomocy
w środowisku lokalnym;

Sprawy organizacyjno- techniczne Zespołu Interdyscyplinarnego ds. Przeciwdziałania przemocy w Rodzinie realizuje: Ośrodek Pomocy Społecznej w Zatorze.

Zaprezentowane poniżej dane pochodzą ze statystyk prowadzonych przez gminę Zator

1.Procedura „Niebieskie Karty”:

W związku z procedurą
„Niebieskie Karty”

2016 rok

2017 rok

2018 rok

Wpłynęło ogółem formularzy NK,

w tym:

13

9

9

z Ośrodka Pomocy Społecznej

3

4

3

z Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych

0

0

0

z Placówek Służby Zdrowia

1

0

0

z Policji

9

4

6

z placówek oświatowych

0

1

0

z innego Ośrodka Pomocy Społecznej

0

0

0

Tabela 3. Procedura „Niebieskie Karty”

2.Osoby doświadczające i stosujące przemoc w rodzinie w związku z procedurą NK:

2016 rok

2017 rok

2018 rok

liczba kobiet doświadczających przemocy w rodzinie

13

8

9

liczba mężczyzn doświadczających przemocy w rodzinie

0

1

0

liczba dzieci doświadczających przemocy w rodzinie

0

0

0

2016 rok

2017 rok

2018 rok

liczba kobiet stosujących przemoc
w rodzinie

0

1

0

liczba mężczyzn stosujących przemoc
w rodzinie

13

8

9

liczba nieletnich stosujących przemoc
w rodzinie

0

0

0

Tabela 4. Osoby doświadczające i stosujące przemoc w związku z procedurą NK

3.Liczba NK skierowanych do prokuratury:

  • 2016 – 1

  • 2017 – 2

  • 2018 – 0

4.Liczba NK skierowanych do sądu dla małoletnich:

  • 2016 – 6

  • 2017 – 6

  • 2018 – 7

5. Liczba NK skierowanych na policję:

  • 2016 – 0

  • 2017 – 0

  • 2018 – 0

6. Liczba NK skierowanych do Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych,
w związku z przemocą w rodzinie, w której występuję problem alkoholu.

  • 2016 – 8

  • 2017 – 5

  • 2018 – 7

7.Liczba rodzin w których stwierdzono występowanie przemocy w rodzinie i które otrzymały pomoc zmierzającą do wyeliminowania niepożądanych zjawisk przemocowych.

• 2016 ogółem ( w tym prawną, psychologiczną, inną) -13

• 2017 ogółem( w tym prawną, psychologiczną, inną) -9

• 2018 ( w tym prawną, psychologiczną, inną) -9

8.Zasoby instytucjonalne działające na rzecz przeciwdziałania przemocy w rodzinie na terenie gminy:

  1. Ośrodek Pomocy Społecznej w Zatorze;

  2. Zespół Interdyscyplinarny ds. przeciwdziałania przemocy w rodzinie

  3. Placówki medyczne

  4. Placówki oświatowe działające na terenie gminy (Szkoły Podstawowe, Przedszkola)

9. Liczba rodzin, w których stwierdzono występowanie przemocy w rodzinie ze względu na doświadczoną formę przemocy zdefiniowaną w Kodeksie Karnym:

Liczba rodzin ogółem

Rodzaje przemocy

2016

2017

2018

Przemoc fizyczna (art. 217 k.k./art. 157 § 1 i 2 k.k.)

9

8

5

Przemoc psychiczna (art. 207 k.k./art. 190 k.k./art. 190a k.k./art. 191 k.k.)

13

9

9

Przemoc seksualna (art. 197 k.k./art. 200 k.k./art. 201 k.k./ art. 202 § 2 k.k.)

0

1

0

Przemoc ekonomiczna (art. 278 k.k./art. 288 k.k./art. 209 k.k.)

0

0

0

Zaniedbywanie (art. 210 k.k./art. 160 § 2 k.k.)

0

0

0

Inne (art. 211 k.k./art. 193 k.k./art. 189 k.k.)

0

0

0

Tabela 5. Podział przemocy ze względu na doświadczoną formę przemocy zdefiniowaną w Kodeksie Karnym

Powyższe statystyki w zakresie działania Zespołu Interdyscyplinarnego ds. Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie wskazują, że ofiarami przemocy w rodzinie są najczęściej kobiety a mężczyźni jej sprawcami. Z danych możemy również odczytać, iż w roku 2018 w stosunku do lat poprzednich, nieznacznie zmalała liczba przypadków stosowania przemocy wobec kobiet.

3) Działalność Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych

Zadania Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych realizowane są
w oparciu o corocznie uchwalany Gminny Program Profilaktyki i Rozwiązywania Problemów Alkoholowych. W celu efektywnej i prawidłowej realizacji zaplanowanych działań Gminna Komisja współpracuje z Ośrodkiem Pomocy Społecznej w Zatorze, Zespołem Interdyscyplinarnym, Policją; placówkami oświatowymi z terenu gminy oraz innymi instytucjami działającymi na rzecz profilaktyki.

Zaprezentowane poniżej dane pochodzą ze statystyk prowadzonych przez gminę Zator.

Działalność Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych

2018 rok Posiedzenia KRPA (ogółem 22) w tym:

  • ogólne posiedzenia Komisji – 0
  • posiedzenia podkomisji interwencyjno- motywującej – 22
  • przeprowadzono rozmowy – 31
  • kontrole punktów sprzedaży napojów alkoholowych – 17
  • postanowienia opiniujące lokalizację punktów sprzedaży napojów alkoholowych (ogółem 33) w tym: postanowienia negatywne – 0

2017 rok Posiedzenia KRPA (ogółem 21) w tym:

  • ogólne posiedzenia Komisji – 0
  • posiedzenia podkomisji interwencyjno- motywującej – 21
  • przeprowadzono rozmowy – 33
  • kontrole punktów sprzedaży napojów alkoholowych – 24
  • postanowienia opiniujące lokalizację punktów sprzedaży napojów alkoholowych (ogółem 25) w tym: postanowienia negatywne – 0

2016 rok Posiedzenia KRPA (ogółem 17) w tym:

  • ogólne posiedzenia Komisji – 0
  • posiedzenia podkomisji interwencyjno- motywującej – 17
  • przeprowadzono rozmowy – 26
  • kontrole punktów sprzedaży napojów alkoholowych – 15
  • postanowienia opiniujące lokalizację punktów sprzedaży napojów alkoholowych (ogółem 26) w tym: postanowienia negatywne – 0

W 2018 roku do Komisji wpłynęło:

• 30 wniosków o leczenie odwykowe;

• 0 obecnie rozpoczętych spraw;

• 21 zleceń przeprowadzenia badania przez biegłych sądowych;

• 17 wniosek do Sądu w sprawie obowiązku leczenia odwykowego.

W 2017 roku do Komisji wpłynęło:

• 28 wniosków o leczenie odwykowe;

• 0 obecnie rozpoczętych spraw;

• 19 zleceń przeprowadzenia badania przez biegłych sądowych;

• 0 wnioski do Sądu w sprawie obowiązku leczenia odwykowego.

W 2016 roku do Komisji wpłynęło:

• 15 wniosków o leczenie odwykowe;

• 0 obecnie rozpoczętych spraw;

• 13 zleceń przeprowadzenia badania przez biegłych sądowych;

• 6 wniosków do Sądu w sprawie obowiązku leczenia odwykowego.

Punkt Konsultacyjny dla osób uzależnionych, współuzależnionych i doświadczających przemocy:

– diagnozowanie zgłaszających się osób,

– motywowanie do pojęcia leczenia odwykowego,

– udzielania poradnictwa psychologicznego, wspomaganie w konstruktywnym rozwiązywaniu problemów w związku z życiem w rodzinie alkoholowej, wskazywanie miejsc do odbycia terapii własnej.

– świadczenie pomocy z obszaru interwencji kryzysowej – zarówno wsparcia psychologicznego jak i merytorycznego – przygotowanie pism i wniosków do Sądu, Prokuratury, Gminnej Komisji Rozwiązywania Problemów Alkoholowych, GOPS, Policji.

Rok 2018:

  • Liczba rodzin korzystających z pomocy Punktu – 18
  • Rodziny z problemem alkoholowym – 0

Rok 2017:

  • Liczba rodzin korzystających z pomocy Punktu – 18
  • Rodziny z problemem alkoholowym – 0

Rok 2016:

  • Liczba rodzin korzystających z pomocy Punktu – 16
  • Rodziny z problemem alkoholowym – 0

Ważniejsze oddziaływania profilaktyczne dla młodzieży:

Rok 2018:

Kampania „Zachowaj trzeźwy umysł”

Liczba osób uczestniczących:

uczniów – 480

nauczycieli – 35

rodziców – 318

Kampania „Postaw na rodzinę”

Rok 2017:

Kampania „Zachowaj trzeźwy umysł”

Liczba osób uczestniczących:

uczniów – 380

nauczycieli – 32

rodziców – 300

Rok 2016:

Kampania „Zachowaj trzeźwy umysł”

Liczba osób uczestniczących:

uczniów – 450

nauczycieli – 34

rodziców – 305

Inne działania profilaktyczne skierowane do dzieci i młodzieży:

2018 rok

  • Kolonie i obozy z programem zajęć socjoterapeutycznych dla dzieci i rodzin z problemem alkoholowym : ilość osób – 2
  • Kolonie i obozy z programem zajęć profilaktycznych w zakresie rozwiązywania problemów alkoholowych: ilość osób – 2
  • Pozalekcyjne zajęcia sportowe realizowane w ramach gminnego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych: ilość osób – 350

2017 rok

  • Kolonie i obozy z programem zajęć socjoterapeutycznych dla dzieci i rodzin z problemem alkoholowym: ilość osób- 1
  • Kolonie i obozy z programem zajęć profilaktycznych w zakresie rozwiązywania problemów alkoholowych: ilość osób – 1
  • Pozalekcyjne zajęcia sportowe realizowane w ramach gminnego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych: ilość osób – 356

2016 rok

  • Kolonie i obozy z programem zajęć socjoterapeutycznych dla dzieci i rodzin
    z problemem alkoholowym: liczba osób – 2
  • Kolonie i obozy z programem zajęć profilaktycznych w zakresie rozwiązywania problemów alkoholowych: liczba osób – 2
  • Pozalekcyjne zajęcia sportowe realizowane w ramach gminnego programu profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych: liczba osób – 290

Ilość punktów sprzedaży napojów alkoholowych (obecnie ogółem 67 ) w tym:

  • do spożycia poza miejscem sprzedaży (wg zawartości alkoholu):

do 4,5% – 31

od 4,5% – 28

  • do spożycia w miejscu sprzedaży (wg zawartości alkoholu):

do 4,5% – 35

od 4,5% – 14

CZĘŚĆ II

Problemy społeczne w świadomości dorosłych mieszkańców gminy Zator

Cel badania

Kwestionariusz ankiety przeprowadzony wśród badanych dorosłych miał na celu zbadanie zagrożeń społecznych w środowisku lokalnym, w szczególności takich, jak:

  1. bezrobocie, wykluczenie społeczne;

  2. spożywanie alkoholu, uzależnienie od alkoholu;

  3. rozpowszechnienie oraz dostępność narkotyków w środowisku;

  4. przemoc w rodzinie, zachowania agresywne;

  5. problem uzależniania od gier na pieniądze, uczestnictwo w grach loteryjnych;

  6. postawy wobec palenia papierosów.

Grupa badawcza

Badanie zostało przeprowadzone na grupie reprezentatywnej 100 dorosłych mieszkańców z terenu gminy Zator. W badaniu wzięło udział 76 kobiet i 24 mężczyzn, zróżnicowanych pod względem wieku i wykształcenia.

Wykres 2.Struktura próby badawczej ze względu na płeć.

Najliczniej reprezentowanym przedziałem wiekowym wśród badanych był przedział 31-60 lat, stanowiący 74,00% ogólnej próby badawczej. Kolejno 13,00% ankietowanych stanowiły osoby w wieku od 20 do 30 lat, jak również osoby powyżej 60 roku życia.

Wykres 3. Struktura próby badawczej ze względu na wiek

Wśród ankietowanych będących w wieku produkcyjnym, 53,00% stanowiły osoby będące aktywne zawodowo. 28,00% pozostawało bez zatrudnienia, a 17,00% to emeryci lub renciści. Dwie osoby z pośród badanych posiadały status studenta.

Wykres 4. Struktura próby badawczej ze względu na aktywność zawodową

Z kolei, różnicując próbę badawczą według poziomu wykształcenia okazało się, że

najliczniejszą grupę stanowiły osoby z wykształceniem zawodowym (63,00%). Kolejno 17,00% zadeklarowało posiadanie wykształcenia średniego, a 15,00% wykształcenia podstawowego. 3,00% ankietowanych poświadczyło posiadanie wykształcenia gimnazjalnego. 1,00% poświadczył ukończenie studiów wyższych, jak również 1,00% posiadanie wykształcenia policealnego.

Wykres 5. Struktura próby badawczej z podziałem na wykształcenie

Podstawowe problemy społeczne w opinii mieszkańców

W pierwszym pytaniu poprosiliśmy o ocenę ważności różnych problemów społecznych w środowisku lokalnym mieszkańców gminy Zator. Przyjętą w tym pytaniu miarą ważności różnych problemów społecznych była średnia uzyskana w wyniku odpowiedzi respondentów, gdzie waga punktowa wynosiła odpowiednio od 5 przy problemie uważanym za „bardzo istotny” do 1 przy „nieistotnym”.

Poniższa tabela przedstawia skalę ważności poszczególnych problemów wskazaną przez mieszkańców w trakcie badania.

Problemy społeczne

Ważność problemu

alkoholizm

2,87

narkomania

2,35

wzrost przestępczości

1,88

nowe substancje psychoaktywne (dopalacze)

2,20

bezrobocie

1,74

Tabela 6 Ocena ważności problemów społecznych występujących na terenie gminy Zator

Jak wynika z badań, ankietowani mieszkańcy w hierarchii problemów najwyżej usytuowali alkoholizm, którego ważność uznali blisko przeciętnej. Dość wysoka pozycja zjawiska alkoholizmu jednoznacznie wskazuje priorytetowy kierunek działań, jakie powinien podejmować samorząd w ramach profilaktyki i rozwiązywania problemów alkoholowych. Kolejnymi problemami jakie można uznać za występujące na terenie gminy Zator okazały się narkomania oraz nowe substancje psychoaktywne.

Nawiązując do poprzedniego pytania, kolejne dotyczyło bezpośrednio zjawiska alkoholizmu. Jak wynika z odpowiedzi, dla 9,00% badanych problem alkoholizmu na terenie gminy Zator jest bardzo powszechny. Kolejno 29,00% stwierdziło, że są to nieliczne przypadki, zaś 13,00% odpowiedziało, że taki problem nie występuje na terenie gminy. Pozostałe 38,00% nie miało zdania na ten temat.

Wykres 6 Czy Pana/i zdaniem na terenie gminy występuje problem alkoholizmu?

Następnie zapytaliśmy ankietowanych o to „czy osoby pijące alkohol stanowią zagrożenie dla bezpieczeństwa w środowisku lokalnym”. 53,00% badanych stwierdziło, że takie osoby nie stanowią zagrożenia, zaś 47,00% mieszkańców było przeciwnego zdania.

Wykres 7. Czy osoby pijące alkohol stanowią zagrożenie dla bezpieczeństwa?

W grupie badanych mieszkańców odczuwających zagrożenie ze strony osób spożywających alkohol znalazło się 39 kobiet (51,32%) i 8 mężczyzn (33,33%). Zatem, jak widzimy, kobiety zdecydowanie częściej deklarowały naruszenie sfery bezpieczeństwa przez osoby spożywające alkohol. Prawdopodobnie przekonanie to warunkuje obawa przed agresją ze strony osób będących w stanie upojenia alkoholowego bądź swoisty rodzaju lęk wynikający z bezbronności w momencie spotkania się z osobą nadużywającą alkohol.

Badając skalę rozpowszechnienia zjawiska alkoholizmu na terenie gminy Zator dowiedzieliśmy się, że 49,00% badanych zna osobiście kogoś, kto w ich ocenie nadużywa alkoholu. 39,00% przyznało, że zna w swoim otoczeniu nie więcej niż pięć osób nadużywających alkohol, a 9,00% odpowiedziało, że potrafi wskazać od pięciu do dziesięciu takich osób. Dwie osoby potwierdziły znajomość ponad dziesięciu osób nadużywających alkohol. Pozostali ankietowani, tj.51,00%, zaprzeczyli posiadaniu takich znajomości.

Wykres 8. Czy zna Pan/Pani w swoim środowisku osoby nadużywające alkohol?

Uwzględniając podział na płeć respondenta okazuje się, iż do znajomości osób nadużywających alkoholu zdecydowanie częściej przyznają się kobiety. Odpowiedzi potwierdzającej tego typu znajomości udzieliło 52,63% kobiet oraz 37,50% mężczyzn.

Wykres 9. Znajomość osób nadużywających alkohol w środowisku badanych z podziałem na płeć

Kolejno poprosiliśmy mieszkańców o odpowiedź, czy znają przypadki sprzedaży alkoholu nieletnim. 19,00% badanych zadeklarowało, że spotkało się z taką sytuacją kilka razy. 38,00% badanych odpowiedziało, że nigdy nie byli świadkami sprzedaży alkoholu niepełnoletnim, a pozostałe 43,00% zaznaczyło, że nie zwraca uwagi na to, komu sprzedawany jest alkohol. Mimo tego konieczne wydaje się dalsze przeciwdziałanie reklamowaniu picia alkoholu i uświadamiania na temat negatywnego oddziaływania alkoholu na wszystkie sfery życia człowieka, rodziny, a także społeczeństwa. Co więcej, ważne jest także szkolenie osób odpowiedzialnych za sprzedaż i podawanie napojów alkoholowych w zakresie egzekwowania prawa zakazującego sprzedaży alkoholu osobom niepełnoletnim3.

Następnie chcieliśmy zbadać rozpowszechnienie zjawiska picia alkoholu przez kobiety w ciąży.9,00% badanych respondentów potwierdziło znajomość takich przypadków. 43,00% ankietowanych nie spotkało się nigdy z konsumpcją napojów alkoholowych przez kobiety w ciąży, natomiast pozostałe 48,00% zadeklarowało brak zainteresowania tym problemem. Uświadamianie społeczeństwa na temat szkodliwości spożycia nawet niewielkiej ilości alkoholu w ciąży nadal pozostaje ważnym przedsięwzięciem, gdyż wypity alkohol negatywnie wpływa na rozwój płodu, prowadząc między innymi do poronień, czy różnego rodzaju schorzeń określanych mianem FAS (ang. fetal alcohol syndrome)4. Dzieci z zaburzeniem FAS cechuje prenatalne i postnatalne spowolnienie rozwoju fizycznego, uszkodzenie Ośrodkowego Układu Nerwowego (OUN) oraz specyficzne anomalie w budowie twarzy5.

Mieszkańcy zapytani o to czy spotkali się kiedykolwiek ze zjawiskiem nietrzeźwości wśród kierowców na terenie gminy Zator, najczęściej odpowiadali, że nie zwracają na to uwagi. Takiej odpowiedzi udzieliło 74,00% badanych. Kolejne 18,00% nigdy nie było świadkiem prowadzenia pojazdu przez osobę, która mogła być pod wpływem alkoholu. 7,00% badanych osób potwierdziło, iż spotkało się z takimi przypadkami kilka razy, zaś jeden z badanych potwierdził taką sytuację bardzo często.

Wykres 10. Rozpowszechnienie problemu alkoholizmu na terenie gminy Zator.

W zakresie oceny poziomu rozpowszechnienia zjawiska picia alkoholu w środowisku lokalnym, mieszkańcy gminy Zator skłaniali się także ku stwierdzeniu, iż do spożywania alkoholu w miejscach publicznych na przestrzeni ostatnich 10 lat dochodzi coraz rzadziej. Takiego zdania było 56,00% badanych. Kolejne 34,00% zadeklarowało, że zjawisko to na przestrzeni ostatnich lat utrzymuje się na podobnym poziomie, a pozostałe 8,00% nie miało zdania na ten temat. W opini dwóch badanych respondentów zjawisko to uległo nasileniu. Gdy zapytaliśmy o częstotliwość spotykania osób pijących lub awanturujących się pod wpływem alkoholu, mieszkańcy najczęściej odpowiadali, że jest to widok rzadszy. Takiej odpowiedzi udzieliło 66,00% badanych. Następnie, 24,00% przyznało, że częstotliwość takich sytuacji pozostaje niezmienna od kilku lat, natomiast jeden z ankietowanych był zdania, że jest to zjawisko coraz częstsze. Pozostałe 9,00% nie miało zdania na ten temat.

Kolejno spożywanie alkoholu przez dorosłych. 43,00% ankietowanych mieszkańców uznało, iż spożycie alkoholu wśród dorosłych utrzymuje się na podobnym poziomie, zaś 19,00% stwierdziło, że jest większe. 30,00% badanych respondentów opowiedziało się za rzadszym spożywaniem alkoholu przez osoby dorosłe, natomiast 7,00% nie miało zdania w
tym temacie. W przypadku oceny spożywania alkoholu przez nieletnich 24,00% badanych respondentów odpowiedziało, że zjawisko występuje rzadziej. 22,00% badanych było zdania, iż zjawisko to od lat utrzymuje się na podobnym poziomie, zaś 48,00% zaznaczyło, że uległo wręcz nasileniu.

Jak się okazuje, największą trudność badanym sprawiła ocena spożycia alkoholu
w miejscu pracy, bowiem 60,00% nie miało zdania na ten temat. Niemniej jednak 37,00% uznało, że jest to zjawisko rzadsze, zaś 2,00% zadeklarowało, że kultura spożycia napojów alkoholowych w miejscu pracy pozostaje bez zmian. Jedna osoba stwierdziła, iż jest to zjawisko coraz częstsze.

Przejawy alkoholizmu

Częściej

Podobnie

Rzadziej

Nie wiem

osoby pijące alkohol w miejscach publicznych

2,00%

34,00%

56,00%

8,00%

osoby pijane lub awanturujące się pod wpływem alkoholu

1,00%

24,00%

66,00%

9,00%

spożywanie alkoholu przez dorosłych

19,00%

43,00%

31,00%

7,00%

spożywanie alkoholu przez nieletnich

48,00%

22,00%

24,00%

6,00%

spożywanie alkoholu w miejscu pracy

1,00%

2,00%

37,00%

60,00%

Tabela 7. Ocena zjawiska alkoholizmu w czasie ostatnich 10 lat.

Postawy dorosłych mieszkańców wobec alkoholu

Badania CBOS na rok 2015 pokazują, że napoje alkoholowe ogółem spożywa 89,7% badanych, abstynencję zaś deklaruje nieco ponad 10%. Widzimy zatem, że spożywanie jakichkolwiek napojów alkoholowych jest naprawdę popularnym zjawiskiem, a osób niepijących jest niewiele. Nieco ponad 3% badanych spożywa napoje alkoholowe codziennie. Najwięcej, bo ponad 18% badanych pije średnio 2- 3 razy w miesiącu. Co więcej, respondenci deklarują, że spożywają napoje alkoholowe przez średnio 52 dni w roku, możemy zatem stwierdzić, iż przeciętny konsument pije co 7 dni, tj. raz w tygodniu6.

Niestety spożywanie alkoholu niesie za sobą daleko idące szkody. Nie sposób je wszystkie wymienić, ale warto wspomnieć choćby o zdrowotnej degradacji pijących (alkohol uważany jest za jeden z ważniejszych czynników zwiększających ryzyko przedwczesnego zgonu, szczególnie wśród mężczyzn). Powoduje on także szkody społeczne (przestępstwa, wypadki drogowe, przemoc, rozpad rodziny) oraz ekonomiczne. Pomimo, iż wyżej wymienione szkody są daleko idące i wymiernie (finansowo) bardzo wysokie, ciągle nie udaje się opanować zjawiska nadmiernego spożywania alkoholu, zarówno wśród dorosłych jak
i młodszych mieszkańców naszego kraju.

Deklaracje badanych mieszkańców gminy Zator dotyczące aktualnych zachowań związanych ze spożywaniem alkoholu wskazują, że alkohol jest obecny w życiu badanych, lecz częstotliwość jego spożywania jest zazwyczaj okazjonalna.

Okazuje się, bowiem, iż najliczniejsza grupa tj. 61,00% ankietowanych spożywa napoje alkoholowe okazjonalnie, średnio kilka razy w roku. Pojedyncze osoby przyznały się do spożywania alkoholu z większą częstotliwością tj. raz w miesiącu lub częściej. Pozostałe 26,00% respondentów zadeklarowało abstynencję.

Uwzględniając płeć respondentów, zarówno kobiety (64,47%), jak i mężczyźni (50,00%) najczęściej odpowiadali, że piją alkohol okazjonalnie.

Wykres 11. Jak często spożywasz alkohol?

W odpowiedzi na pytanie odnośnie rodzaju spożywanego alkoholu, respondenci najczęściej wskazywali, że piją piwo. Odpowiedź tę wybrało 39,00% badanych. Kolejno drinki wybrane przez 21,00% ankietowanych; wódka wskazana przez 15,00% oraz wino przez 6,00%.

Analizując to pytanie z uwzględnieniem płci respondenta widzimy, że preferencje co do rodzaju spożywanego alkoholu są takie same. Wśród kobiet i mężczyzn najczęściej wybierane spośród alkoholi jest piwo; takie preferencje zadeklarowało 36,84% badanych kobiet oraz 45,83% badanych mężczyzn.

Wykres 12. Jaki rodzaj alkoholu spożywasz najczęściej?

W części poruszającej problematykę alkoholizmu zadaliśmy także badanym pytanie odnośnie przyzwolenia w ich domu na picie względnie nowych na naszym rynku napojów alkoholowych, to jest cydru i alcopops oraz napojów bezalkoholowych, w tym piwa bezalkoholowego i napojów energetyzujących przez osoby niepełnoletnie. 45,00% badanych stwierdziło, że w ich domach nie ma zakazu spożywania powyższych napojów. Pozostałe 55,00% stanowczo odpowiedziało, że w ich rodzinie nie ma przyzwolenia na picie napojów energetyzujących, piwa 0%, cydru lub alcopops.

Wykres 13.Czy w Pani/a rodzinie jest przyzwolenie na picie napojów alkoholowych lub 0% przez nieletnich?

Warto dodać, iż we wszystkich z tych gospodarstw najpopularniejszą używką wśród młodzieży nieletniej były napoje energetyzujące. Ponadto 17,78% badanych przyznało, że
w ich domach jest przyzwolenie na spożywanie piwa 0% .

Zgodnie z PARPA sprzedaż osobom nieletnim tzw. piwa bezalkoholowego
(o zawartości alkoholu w stężeniu nieprzekraczającym 0,5%), będzie budzić wątpliwości wychowawcze oraz może naruszać cele cytowanej ustawy związane z profilaktyką
i rozwiązywaniem problemów alkoholowych szczególnie wśród dzieci i młodzieży, gdyż spożywanie przez dzieci oraz młodzież piwa bezalkoholowego wyrabia nawyki konsumpcji piwa w życiu dorosłym.

Dobrym sygnałem są wyniki obrazujące wiedzę mieszkańców dotyczącą szkodliwości alkoholu zawartego w piwie, winie i wódce. 53,00% ankietowanych ma świadomość, iż alkohol zawarty w piwie czy winie jest tak samo szkodliwy jak ten zawarty w wódce i innych wyżej procentowych alkoholach. Kolejne 36,00% nie wyraziło swojego zdania na ten temat, natomiast pozostałe 11,00% stwierdziło, że alkohol zawarty w piwie czy winie jest mniej groźny.

Wykres 14. Czy alkohol zawarty w piwie i winie jest mniej groźny od tego zawartego w wódce?

Co więcej, w opinii 40,00% jak najbardziej można uzależnić się od piwa i wina tak samo, jak od wódki. Z drugiej strony 36,00% badanych zaznaczyło, że piwo i wino są jednak zbyt słabym alkoholem, aby można było się od nich uzależnić. Pozostałe 21,00% nie miało zdania na ten temat.

Wykres 15. Czy Pana/Pani zdaniem można się uzależnić od piwa i wina?

Z kolei, jeśli chodzi o określoną częstotliwość spożywania alkoholu, która daje podstawę do mówienia o występującym problemie uzależnienia, okazuje się, iż zdaniem 24,00% ankietowanych spożywanie napojów procentowych nie musi odbywać się każdego dnia, aby się od nich uzależnić. Tym samym odczuwanie potrzeby napicia się alkoholu nawet raz w miesiącu jest już sygnałem ostrzegawczym. Trzy badane osoby przyznały, że spożywanie alkoholu nawet raz w tygodniu może być uzależniające. Niemniej jednak najwyższy odsetek tj.41,00% stanowiły osoby, według których tylko w przypadku codziennego spożywania alkoholu można się uzależnić. Pozostałe 32,00% nie miało zdania na ten temat.

Wykres 16. Jak często według Pana/Pani trzeba by było spożywać napoje procentowe, żeby się od nich uzależnić?

Wobec powyższego, powołując się na zdanie kierownika działu lecznictwa odwykowego i programów medycznych PARPA wystarczy, aby raz w tygodniu lub nawet raz w miesiącu odczuwać potrzebę spożycia alkoholu, bowiem nie ma określonej dopuszczalnej ilości spożywanego alkoholu, która gwarantowałaby brak szkód zdrowotnych7.

Postawy badanych mieszkańców wobec spożywania alkoholu warto podsumować przekonaniami na temat wpływu alkoholu na redukcję stresu. Jak wynika z pozyskanych danych, zdecydowana większość ankietowanych tj. 47,00% podziela opinię, że alkohol nie pomaga w sytuacjach kryzysowych. Niemniej jednak, zdaniem 45,00% respondentów,
w zależności od sytuacji spożywanie alkoholu może być pomocne. Czterech badanych nie potrafiło odpowiedzieć jednoznacznie na tak zadane pytanie, jak również cztery osoby stwierdziły, iż alkohol pomaga w sytuacjach stresowych.

Postawy dorosłych mieszkańców gminy wobec narkotyków

Zjawisko narkomanii jest coraz bardziej powszechne, bowiem szacuje się, iż w Polsce jest obecnie od 100 do 120 tys. uzależnionych od tego typu substancji psychoaktywnych8. Jak wynika z badań CBOS problem narkomanii dotyczy szczególnie środowisk młodych ludzi (liczba uczniów w polskich szkołach używających narkotyków w latach 2003-2016 utrzymywała się w granicach 20%)9.

Pomimo tego, iż problem stosowania narkotyków dotyczy głównie ludzi młodych, warto poznać, jakie są postawy dorosłych wobec tej substancji psychoaktywnej.

W odpowiedzi na pytanie odnośnie oceny występującego problemu narkomanii na terenie gminy Zator, najwięcej badanych, to jest 52,00% nie było w stanie jednoznacznie ocenić skali tego problemu. Kolejno zdaniem 28,00% ankietowanych zjawisko narkomanii w gminie uważa za nieliczne przypadki, zaś jeden z badanych stwierdził, że jest to bardzo powszechny problem. Pozostałe 19,00% respondentów odpowiedziało, że problem narkomanii nie występuje na terenie gminy.

Wykres 17. Czy w Pana/Pani opinii na terenie gminy występuje problem narkomanii?

Spośród badanych mieszkańców gminy Zator, zdecydowana większość tj.93,00% nie zna w swoim otoczeniu nikogo, kto zażywałby narkotyki. Pozostałe 7,00% respondentów przyznało, że zna do pięciu osób, które sięgają po tego typu substancje. Co ciekawe prawie wszystkie deklaracje dotyczące posiadania tego typu znajomości zostały złożone przez kobiety.

Zapytaliśmy także mieszkańców, czy w swoim otoczeniu znają miejsca, w których można zdobyć narkotyki. 9,00% badanych przyznało, że posiada taką wiedzę, natomiast pozostałe 91,00% zaprzeczyło.

Jeśli chodzi o doświadczenia badanych mieszkańców z substancjami psychoaktywnymi, to do zażywania narkotyków bądź innych substancji odurzających przyznało się 16,00% respondentów, w tym 18,42% kobiet i 8,34% mężczyzn. 5,00% badanych zadeklarowało użycie narkotyków kilka razy, a 11,00% stwierdziło, że był to jednorazowy kontakt.

Wykres 18. Czy kiedykolwiek zażywał/a Pan/Pani narkotyki lub inne substancje odurzające?

Używanie narkotyków w sytuacjach kryzysowych nasila ich uzależniające działanie. Pozytywnym jest, iż zdecydowana większość badanych jest zdania, że tego typu używki nie pomagają w radzeniu sobie stresem. Pozostałe 24,00% respondentów nie wiedziało jak odpowiedzieć na to pytanie. Tylko jedna badana osoba stwierdziła, iż jest to zależne od sytuacji.

Ponadto mieszkańcy gminy Zator w zakresie poglądów dotyczących szkodliwości substancji zwanych dopalaczami. 53,00% badanych, było zgodnych w twierdzeniu, że dopalacze są równie szkodliwe jak narkotyki, a 45,00% przyznało, że nie posiada wiedzy na ten temat. Jednakże dwie osoby, były zdania, iż dopalacze są mniej szkodliwe niż narkotyki.

Zjawisko przemocy w środowisku lokalnym

W ostatnich latach do publicznej wiadomości dociera wiele informacji na temat różnych form przemocy, zarówno domowej jak i w środowisku lokalnym. Badanie zjawiska przemocy, szczególnie domowej jest trudnym przedsięwzięciem, bowiem wymaga od respondenta podzielenia się bardzo trudnymi, intymnymi osobistymi doświadczeniami. Przemoc traktują jako sytuację poniżającą, wstydliwą, stąd ogromne bariery przez przyznaniem się do tego typu incydentów.

Badania CBOS dotyczące doświadczania zjawiska przemocy wśród Polaków pokazują, iż przemoc oraz inne formy agresji nie są czymś nadzwyczajnym w życiu Polaków, gdyż coraz częściej można zaobserwować tego typu incydenty na ulicy, w miejscach publicznych, w pracy, w szkole, środkach komunikacji miejskiej.

Poważnym problemem pozostaje także, wciąż obecne w życiu Polaków, zjawisko agresji osób dorosłych wobec dzieci i młodzieży. Wprawdzie przyzwolenie na stosowanie kar fizycznych jako środka wychowawczego ma w Polsce coraz mniej zwolenników, jednak opinia publiczna jest wciąż sceptycznie nastawiona, co do wprowadzenia całkowitego zakazu stosowania kar fizycznych wobec dzieci. Za jej głosem do niedawna szło także polskie prawo, dopuszczające stosowanie kar fizycznych, jeżeli nie powodują one uszczerbku na zdrowiu dziecka. Jednak sami zwolennicy karania fizycznego przyznają się, iż kary takie są upokarzające dla dzieci.

Gdy zapytaliśmy mieszkańców gminy Zator o najpoważniejsze źródło występowania przemocy w rodzinie, to okazało się, że dla 60,00% jest nim nadużywanie alkoholu lub innych substancji psychoaktywnych. Odpowiedź ta była najczęściej wskazywana zarówno w grupie kobiet, jak i mężczyzn (odpowiednio 63,16% i 50,00% ankietowanych). Kolejne 23,00% konflikty w rodzinie lub problemy wychowawcze ,a 14,00% badanych jako główną przyczynę występowania przemocy w rodzinie wskazało brak porozumienia i silnych więzi w rodzinie. Pozostałe 3,00% badanych stwierdziło, że wpływ na to może mieć trudna sytuacja materialna.

Wykres 19. Jakie w Pana/Pani opinii jest najpoważniejsze źródło występowania przemocy w rodzinie?

Ponadto badania pokazały, iż wśród ankietowanych 14,00% zna 1-2 rodziny, w których stosowana jest przemoc. Tego typu znajomości zostały zadeklarowane wyłącznie przez kobiety. Pozostałe 86,00% badanych przyznało, że w ogóle nie zna takich rodzin.

Wykres 20. Czy zna Pan/Pani rodziny, w których według Pana/Pani stosowana jest przemoc w rodzinie?

Jak wynika z pozyskanych danych, opinie mieszkańców na temat stosowania kar fizycznych i surowego traktowania dzieci są zróżnicowane. Aż 39,00% odpowiedziało, że jest to dopuszczalne w sytuacji kiedy inne metody zawodzą. 25,00% jest zdania, że tego typu kary nie stanowią dobrej metody wychowawczej. 29,00% nie potrafiło udzielić jednoznacznej odpowiedzi. Pozostałe 7,00% badanych respondentów uznało, iż rodzic może karać swoje dziecko w dowolny sposób Warto nadmienić, iż w grupie respondentów uznających stosowanie kar cielesnych za dopuszczalną metodę wychowawczą znalazło się 30 kobiet (39,47%) i 9 mężczyzn (37,50%).

Wykres 21. Czy uważa Pan/Pani, że rodzic może uderzyć swoje dziecko?

Postawy mieszkańców wobec palenia papierosów

Badania Omnibus z 2017 roku10 na temat postaw wobec palenia tytoniu pokazują, iż niemal jedna czwarta Polaków, to jest 24%, pali papierosy nałogowo, a więc każdego dnia. Wynik ten utrzymuje się na podobnym poziomie od 2015 roku. Mimo to warto dodać, iż na przestrzeni 2011-2015 roku spadła liczba palących nałogowo. Choć była to niewielka ilość, to w 2013 roku udział osób palących nałogowo spadł o 4 punkty procentowe w porównaniu do roku 2011 i o 3 punkty procentowe od 2013 do 2015 roku. Ponadto badania pokazują, iż palenie papierosów jest uwarunkowane od płci, gdyż częściej mężczyźni sięgają po papierosy niż kobiety (29% wobec 20%).

W trakcie ankietyzacji nie zabrakło więc pytania o to, czy mieszkańcy palą papierosy. Wśród badanych z terenu gminy Zator 33,00%; w tym 22,37% kobiet oraz 66,67% mężczyzn przyznało się do palenia, natomiast pozostałe 67,00% zaprzeczyło.

Wśród mieszkańców, którzy przyznali się do palenia, największy odsetek tj.54,55% stanowiły osoby palące nałogowo; w tym 17,65% kobiet i 93,75% mężczyzn. Do sporadycznego palenia papierosów przyznało się 30,30% badanych. Pozostałe 15,15% przyznało, że pali kilka razy dziennie i jest to zależne od sytuacji.

Wykres 22. Jak często Pan/Pani pali papierosy?

W kontekście konsekwencji zdrowotnych, jakie powoduje palenie zapytaliśmy badanych, czy ich zdaniem palenie bierne szkodzi tak samo jak czynne. 45,00% palących, jak i niepalących było zdania, iż palenie bierne szkodzi tak samo zdrowiu, jak palenie czynne. Trzech badanych wyraziło zdanie odmienne, a pozostałe 51,00% nie miało opinii na ten temat. Ponadto, jeden z badanych twierdził, aby palenie bierne szkodzi bardziej niż palenie czynne.

Wykres 23. Czy uważa Pan/Pani, że palenie bierne szkodzi tak samo jak palenie czynne?

Osobno zbadaliśmy także postawy palących ankietowanych wobec wpływu palenia papierosów na ich zdrowie. Jak się okazało, 87,88% z nich ma świadomość tego, że papierosy wpływają w sposób negatywny na zdrowie człowieka. Z kolei 12,12%, w tym jedna kobieta
i trzech mężczyzn było zdania, że palenie nie szkodzi ich zdrowiu.

Wykres 24. Czy uważa Pan/Pani, że palenie papierosów szkodzi Pana/Pani zdrowiu?

Co niepokojące, aż 69,70% palących przyznało, że pali papierosy w obecności dzieci. Taką deklaracje złożyło 58,82% kobiet i 81,25% mężczyzn. Pozostałe 30,30% z grona palących mieszkańców zaznaczyło, iż nigdy nie zdarzyło się im palić w obecności dzieci.

Wykres 25. Czy pali Pan/Pani w obecności dzieci?

Profilaktyka uzależnień

Wielokrotne używanie substancji psychoaktywnych nasila ich uzależniające działanie, które objawia się silną potrzebą ich ciągłego przyjmowania, pomimo bycia świadomym szkód (somatycznych, psychicznych, społecznych), jakie te substancje powodują11. Co więcej, uzależnienie to choroba niezwykle złożona wymagająca kompleksowego leczenia. Stąd też na zakończenie badania zapytaliśmy mieszkańców o to, czy na terenie swojej gminy znają instytucje, które udzielają pomocy osobom uzależnionym.

Należy zwrócić uwagę, iż zaledwie 13,00% badanych potrafiło samodzielnie wskazać przynajmniej jedną instytucję, która zajmuje się taką pomocą i był to najczęściej Ośrodek Pomocy Społecznej oraz ośrodek zdrowia. Pozostałe 87,00% respondentów zadeklarowało brak znajomości instytucji świadczących pomoc w leczeniu uzależnień. Zasadnym wydaje się więc zintensyfikowanie działań informacyjnych w tym zakresie.

Wykres 26. Czy zna Pan/Pani instytucje na terenie gminy, które pomagają osobom uzależnionym?

Osoby ankietowane zostały również poproszone o wskazanie kierunków działań, jakie w ich opinii powinny podjąć władze gminy w celu przeciwdziałania uzależnieniom.
W pierwszej kolejności zdaniem większości respondentów, warto byłoby organizować spotkania informacyjne na temat możliwości i form udzielanej pomocy osobom uzależnionym W dalszej kolejności, należy skupić się na prowadzeniu profilaktycznej działalności edukacyjnej z zakresu postaw prozdrowotnych, której adresatami będą dzieci i młodzież szkolna. Następnie jako istotne mieszkańcy wskazali organizowanie spotkań informacyjno-profilaktycznych w zakresie szkód, jakie powoduje spożywanie alkoholu. Na ostatniej pozycji

mieszkańcy jako zasadne wskazali utworzenie Centrum Integracji Społecznej świadczącego pomoc dla osób uzależnionym, które odbyły leczenie odwykowe.

Wyniki zebrane w rozdziale dotyczącym problemów społecznych w opinii badanych mieszkańców z terenu gminy Zator obrazują, iż najbardziej zauważalnym problemem społecznym w ich środowisku lokalnym jest alkoholizm. Niemniej jednak jego ważność została oceniona przez mieszkańców na poziomie przeciętnej.

Dalsza część analizy przedstawiająca spostrzeżenia respondentów, co do kultury picia napojów procentowych na przestrzeni ostatnich 10 lat obrazuje, że najczęściej mieszkańcy gminy Zator są zdania, iż widok osób pijących alkohol w miejscach publicznych oraz awanturujących się pod wpływem alkoholu jest obecnie dużo rzadszy. Stąd też zdecydowana większość badanych, to jest 53,00%, nie postrzega osób pijących alkohol jako zagrożenia dla bezpieczeństwa społeczności lokalnej. Ponadto w opinii większości badanych mieszkańców dorosłych spożywa alkohol podobnie, a małoletni według badanych respondentów spożywają większą ilość napojów wyskokowych niż wcześniej.

Jak wynika z przeprowadzonych badań, mieszkańcy gminy Zator spożywają napoje procentowe okazjonalnie, a najczęściej spożywanym przez nich alkoholem jest piwo. Co więcej, ankietowani mieszkańcy deklarują, że mają świadomość tego, że bez względu na to jaki rodzaj alkoholu jest spożywany (piwo, wino, czy wódka), to zarówno jego szkodliwość, jak i możliwość uzależnienia od niego są takie same. Taką odpowiedź wskazało 40,00% badanych respondentów. Niepokojącym jest jednak fakt, iż w opinii 41,00% badanych tylko codzienne spożywanie alkoholu może prowadzić do uzależnienia. Ponadto prawie 50,00% ankietowanych uważa, że alkohol może być pomocny w zależności od danej sytuacji kryzysowej, w której znalazła się osoba pijąca.

W części badania poświęconej tematyce narkomanii dowiedzieliśmy się, że 28,00% postrzega problem narkomanii jako znikomy i potwierdza występowanie pojedynczych przypadków, a 19,00% jest zdania, że problem narkomanii nie występuje na terenie gminy. Stąd też badani w większości nie znają osób, które zażywają narkotyki i nie wiedzą także, gdzie można je nabyć.

W trakcie ankietyzacji okazało się iż, w próbie badawczej znalazło się 33,00% osób palących, z czego 54,55% przyznało się do palenia nałogowego. Co ważniejsze, prawie połowa palących, jak i niepalących mieszkańców twierdzi, że palenie bierne szkodzi tak samo, jak palenie czynne. Pomimo tego 69,70% palących przyznało, że robi to w obecności dzieci. Istotnym jest również fakt, iż 87,88% palących ma świadomość tego, że palenie ma szkodliwy wpływ na ich zdrowie.

W wyniku pytań poruszających tematykę przemocy w rodzinie, dowiedzieliśmy się, że 14,00% badanych zna 1-2 przypadki rodzin, w których stosowana jest tego rodzaju przemoc.

Ponadto dowiedzieliśmy się, iż nadal wiele osób dopuszcza stosowanie kar cielesnych wobec dzieci. Zdaniem 39,00% rodzic może ukarać w ten sposób swoje dziecko jeśli inne metody zawodzą. 25,00% badanych wyraziło zdanie odmienne w tym temacie, uważając stosowanie tego typu metod wychowawczych za przestępstwo.

Z pozyskanych danych wynika również, iż w opinii respondentów, najczęstszą przyczyną występowania przemocy w rodzinie jest alkoholizm lub nadużywanie substancji psychoaktywnych.

Na tle zgromadzonych danych bardzo niepokojący okazał się wynik wskazujący na to, iż 87,00% badanych nie posiada wiedzy na temat instytucji w ich środowisku lokalnym, które zajmują się udzielaniem pomocy osobom uzależnionym.

CZĘŚĆ III

Analiza ankiet przeprowadzonych wśród uczniów – II etap edukacji

Cel badania

Podstawowym celem przeprowadzonej ankiety była analiza następujących problemów społecznych:

  1. przemocy i agresji w środowisku szkolnym oraz domowym;

  2. używania przez młodych ludzi substancji psychoaktywnych, w tym picie alkoholu, palenie papierosów;

  3. używania komputera i zagrożenia cyberprzemocą.

Grupa badawcza

W badaniu wzięło udział 178 uczniów klas V i VI szkół podstawowych z terenu gminy Zator. Wśród badanych było 97 dziewcząt i 81 chłopców.

Wykres 27. Podaj swoją płeć?

Wykres 28. Jesteś uczniem klasy?

Problem przemocy i agresji w środowisku szkolnym oraz domowym

Analizując klimat, w którym funkcjonują uczniowie klas V i VI szkół podstawowych
z terenu gminy Zator dowiadujemy się, że ankietowani, bez względu na płeć najczęściej w swojej szkole czują się raczej dobrze. Odpowiedzi tej udzieliło 31,46% uczniów. Kolejno 48,31% stwierdziło, że czuje się bardzo dobrze; a 23,33% uczniów oceniło swoje samopoczucie w szkole jako zmienne, raz dobre a raz złe. Tylko 0,56% badanych przyznało, że w szkole czuje się bardzo źle.

Wykres 29. Jak się czujesz w swojej szkole?

Zapytaliśmy także uczniów, czy zdarza im się wagarować. 3,37% badanych przyznało się do celowego opuszczania zajęć, natomiast pozostałe 96,63% zaprzeczyło takiemu działaniu.

Co więcej, uczniowie, bez względu na płeć, najczęściej oceniali swoje zachowanie na lekcjach i na przerwach w szkole jako bardzo dobre; taką odpowiedź wybrało 50,56%. Kolejno jako dobre swoje zachowanie postrzega 37,64% ankietowanych. Przeciętne noty wystawiło sobie 11,80% uczniów.

Wykres 30. Jak oceniasz swoje zachowanie w szkole?

Noty uczniów w stosunku do poziomu bezpieczeństwa w szkole są wysokie. Zdecydowana większość badanych zadeklarowała, iż szkoła jest miejscem bezpiecznym. Jak wynika z analizy danych, 60,67% ankietowanych czuje się w szkole zdecydowanie bezpiecznie, a kolejne 36,52% stwierdziło, że raczej bezpiecznie. 2,81% badanych postrzega szkołę jako miejsce raczej niebezpieczne.

Wykres 31. Czy w swojej szkole czujesz się bezpiecznie?

Zapytaliśmy również ankietowanych jak często obserwują zjawiska przemocy w szkole.

39,89% ankietowanych stwierdziło, że takie sytuacje w ogóle się nie zdarzają. 34,27% uczniów klas V i VI przyznało, iż obserwuje tego typu zjawiska rzadko, raz na pół roku. 16,29% badanych zadeklarowało, że jest świadkiem przemocy wobec innych uczniów kilka razy
w miesiącu. 3,93% przyznało, że zjawiska przemocy zdarzają się często, kilka razy
w tygodniu, a 5,62% ankietowanych odpowiedziało, że takie zjawisko obserwuje bardzo często, niemal codziennie.

Wykres 32. Jak często obserwujesz zjawiska przemocy w szkole?

Poprosiliśmy także uczniów o odpowiedź czy uważają, że byli kiedyś ofiarą jakiegoś rodzaju przemocy. Z badania wynika, że osobiście doświadczyło przemocy 15,73% uczniów. Wśród tej grupy uczniów dziewczęta stanowią 9,28%, a chłopcy 23,46%.

Ponadto 14,04% ankietowanych przyznało, że są w szkole uczniowie, których się boją.

Bycie ofiarą przemocy, jak i świadomość obecności w szkole osób, których się boimy, wpływa na nasze codzienne funkcjonowanie. Często prowadzi do zamykania się w sobie, wycofania, a nawet obwiniania, że to z nami jest coś nie tak, dlatego ktoś w stosunku do nas stosuje przemoc. Nauczyciele powinni kontrolować, aby zjawisko przemocy nie rozprzestrzeniało się, ale też starać się rozmawiać o przemocy z uczniami, którzy jej doświadczają.

Jeśli chodzi o znajomość instytucji, które świadczą pomoc dla osób dotkniętych przemocą, 21,91% przyznało, że zna dokładną lokalizację kilku instytucji, które zajmują się niesieniem pomocy osobom pokrzywdzonym. 39,33% ankietowanych, zadeklarowało, że nie zna nazw takich instytucji, ale wie, gdzie i do kogo udać się po pomoc. Bardzo niepokojący jest wynik, iż pozostałe 38,76% uczniów nie zna w swoim środowisku instytucji, które zajmują się niesieniem pomocy osobom dotkniętym przemocą.

Wykres 33. Czy wiesz, jakie instytucje w Twoim środowisku zajmują się pomocą osobom dotkniętym przemocą?

Na pytanie kogo przede wszystkim uczniowie powiadomią, jeśli będą świadkiem lub ofiarą przemocy 75,28% uczniów odpowiedziało, że wychowawcę, dyrektora szkoły lub pedagoga. 16,29% zawiadomiłoby o takim fakcie rodziców. 2,81% uczniów w sytuacji zagrożenia przemocą szukałoby wsparcia wśród swoich kolegów. 4,49% wskazało na policję, a 0,56% na rodzeństwo. Pozostałe 0,56% przyznało, że nie powiedziałoby o takim fakcie nikomu.

Uzyskany w tym pytaniu wynik jest bardzo pozytywny, gdyż świadczy o tym, iż uczniowie darzą zaufaniem swoich nauczycieli, pedagoga oraz dyrekcję i w sytuacji zagrożenia właśnie do nich zwrócą się z problemem. Dzięki temu grono pedagogiczne będzie w stanie szybko zareagować i wskazać takiej osobie najlepszą ścieżkę rozwiązania problemu.

Wykres 34. Kogo zawiadomisz, jeżeli będziesz świadkiem lub ofiarą przemocy?

W kolejnym pytaniu poprosiliśmy uczniów o odpowiedź czy spotkali się z konkretnymi formami przemocy. Najwięcej badanych uczniów zetknęło się z wyzwiskami, bo aż 58,43%.
Z poniżaniem zetknęło się 42,70% uczniów, a 46,63% ankietowanych spotkało się ośmieszaniem i wulgaryzmami. Kolejno
pobicia i opluwanie są znane są u 34,27% respondentów, natomiast groźby i pokazywanie nieprzyzwoitych gestów zostały potwierdzone przez 25,84%. Resztę danych obrazuje wykres.

Wykres 35. Znajomość przypadków stosowania poszczególnych form przemocy.

Następnie zapytaliśmy więc uczniów, czy kiedykolwiek sami doświadczyli którejś
z form przemocy wymienionej w poprzednim pytaniu. 30,34% badanych
przyznało, że takie zdarzenia miały miejsce. Wśród tej grupy 30,93% to dziewczęta, a 29,63% chłopcy. Pozostali uczniowie tj. 69,66% odpowiedzieli, że nigdy nie doświadczyli takich zachowań.

Co więcej, poprosiliśmy uczniów II etapu edukacji o odpowiedź czy poza terenem szkoły również spotykają się z aktami przemocy. Wśród ankietowanych 17,42% przyznało, że spotyka się z przejawami przemocy poza szkołą, natomiast pozostałe 82,58% zaprzeczyło by takie sytuacje miały miejsce. Występowanie przemocy poza murami szkolnymi jest dużo częściej znane w grupie chłopców, co potwierdza rozkład odpowiedzi z uwzględnieniem podziału na płeć. Wśród osób, które potwierdziły tego typu sytuacje znalazło się 20,99% chłopców i 14,43% dziewcząt.

Chcieliśmy także dowiedzieć się, czy któryś z badanych uczniów brał czynny udział
w akcie przemocy. Wśród respondentów znalazło się 12,36% badanych; którzy przyznali się do stosowania przemocy. Wśród tej grupy uczniów dziewczęta stanowią 4,12%, a chłopcy 22,22%.
Pozostali uczniowie tj. 87,64% odpowiedzieli, że nigdy nie brali udziału w czynnym akcie przemocy.

W ankiecie pojawiły się również pytania dotyczące oceny relacji i sposobów wychowywania rodziców w uznaniu badanych. Gdy zapytaliśmy badanych o to, czy rodzic ma prawo uderzyć swoje dziecko; 70,22% uczniów odpowiedziało, że rodzice nie mają prawa uderzyć swojego dziecka bez względu na okoliczności. W ocenie 11,80% mogą to zrobić, jeśli są ku temu powody. Pozostałe 17,98% uczniów nie umiało wyrazić swojej opinii na dany temat.

Wykres 36. Czy uważasz, że rodzice mają prawo uderzyć swoje dziecko?

Co więcej, badani uczniowie oceniają w większości pozytywnie swoje relacje
z rodzicami. 76,97% określiło je jako bardzo dobre, a 18,54% jako dobre. 4,49% oceniło je na poziomie średnim. Żaden z badanych uczniów nie ocenił swoich relacji z rodzicami jako raczej złe lub bardzo złe. Odpowiedź wskazująca na bardzo dobry poziom relacji została wybierana najczęściej zarówno w grupie dziewcząt (83,51%), jak również chłopców (69,14%).

Wykres 37. Jak oceniasz swoje relacje z rodzicami?

Ponadto, pytając uczniów o to, czy mogą porozmawiać na temat swoich problemów
z rodzicami, większość z nich bo 77,53% odpowiedziało, że ma pełne zaufanie do swoich najbliższych. Była to odpowiedź najczęściej wskazywana zarówno przez dziewczęta (80,41%), jak i chłopców (74,07%). Kolejno 19,66% było zdania, iż czasem coś powie rodzicom, ale nie zawsze, natomiast pozostałe 2,81% stanowili ankietowani deklarujący, że raczej nie mówią
o swoich problemach.

Następnie zapytaliśmy uczniów klas V i VI szkół podstawowych, czy w swoim domu czują się bezpiecznie. 98,88% uczniów odpowiedziało twierdząco na to pytanie, pozostałe 1,12% przyznało, że w domu nie czuje się bezpiecznie.

Powyższe zestawienie wyników dotyczące problemu agresji i przemocy w środowisku szkolnym pokazuje, iż badani uczniowie z klas V i VI szkół podstawowych z terenu gminy Zator w swojej szkole czują się najczęściej bardzo dobrze. Szkoła postrzegana jest przez nich jako miejsce raczej bezpieczne i darzą zaufaniem swoje grono pedagogiczne. Swoje zachowanie uczniowie najczęściej oceniali na poziomie bardzo dobrym. Można zatem wysunąć opinie, że środowisko szkolne, w którym przebywają badani uczniowie stwarza dla nich przyjazne warunki.

Ponadto, jak twierdzi większość ankietowanych zjawiska przemocy w szkole raczej się nie zdarzają, a jeśli już to występują rzadko, raz na pół roku. Niemniej jednak 15,73% badanych przyznało, że osobiście doświadczyło przemocy, a 14,04% zna w szkole uczniów, przed którymi odczuwa lęk. Co więcej, blisko 38,76% badanych zasygnalizowało brak wiedzy na temat instytucji świadczących pomoc dla osób dotkniętych przemocą.

Pytając uczniów o znajomość konkretnych form przemocy; 58,43% potwierdziło, że spotkało się z agresją słowną, 46,63% z ośmieszaniem i wulgaryzmami, a 42,70%
z poniżaniem. Ponadto prawie 30,34% uczniów udzieliło odpowiedzi, że osobiście doświadczyło między innymi tych form przemocy. W grupie ankietowanych 17,42% zadeklarowało, iż spotyka także przemoc poza murami szkolnymi i 12,36% badanych potwierdziło uczestnictwo w czynnym akcie przemocy.
Warto zaznaczyć, że w grupie osób, które stosowały przemoc znalazło się ponad pięciokrotnie więcej chłopców niż dziewcząt.

Z danych dotyczących relacji z rodzicami, dowiedzieliśmy się, że ankietowani najczęściej postrzegają je jako bardzo dobre; darzą rodziców pełnym zaufaniem, a dom jest dla nich miejscem, w którym czują się bezpiecznie.

Uczniowie wobec problemów związanych z substancjami psychoaktywnymi

Palenie papierosów

Kolejna część ankiety dotyczyła doświadczeń uczniów z wyrobami nikotynowymi. Zapytaliśmy badanych czy mają już za sobą inicjację nikotynową. Wśród uczniów z terenu gminy Zator 6,74% ankietowanych przyznało się do zapalenia papierosa. Deklaracje te zostały złożone przez 7,22% dziewcząt i 6,17% chłopców. Pozostałe 93,26% uczniów odpowiedziało, że jeszcze nigdy nie zdarzyło im się zapalić.

Wykres 38. Czy paliłaś/paliłeś kiedyś papierosy?

Zapytaliśmy także uczniów, czy w swoim środowisku znają osoby poniżej 18 roku życia, które sięgają po papierosy. Ogółem 36,52% badanych; w tym 34,02% dziewcząt
i 39,51% chłopców przyznało, że zna takie osoby. Pozostałe 63,48% zaprzeczyło posiadaniu takich znajomości.

Wykres 39.Czy znasz osoby poniżej 18 r.ż. palące papierosy?

W kolejnym pytaniu poprosiliśmy uczniów o ocenę dostępności do papierosów. 6,18% badanych uważa, że zakup papierosów jest bardzo łatwy i nie wymaga większego wysiłku;
a zdaniem 8,43% jest to zadanie raczej łatwe i właściwie każdy może je kupić. Kolejno 11,24% uczniów twierdzi, że jest to trudne zadanie, ale możliwe. 7,87% uważa zakup papierosów za raczej trudny i niewarty wysiłku, a 18,54% odpowiada, że jest to zadanie bardzo trudne, praktycznie niemożliwe. Pozostałe 47,75% deklaruje, że nie umie ocenić dostępności papierosów, ponieważ się tym nie interesuje.

Wykres 40. Czy uważasz, że w Twoim środowisku dostęp do papierosów jest?

Ponadto uczniowie dość wysoko oceniają swoją wiedzę na temat zdrowotnych konsekwencji palenia. 44,94% uczniów zna ogólne skutki palenia, a 47,19% potrafi powiedzieć, jaki wpływ ma palenie na poszczególne funkcje organizmu. Pozostałe 7,87% uczniów przyznało, że nie wie jakie są konsekwencje palenia papierosów.

Wykres 41. Czy znasz konsekwencje zdrowotne palenia papierosów?

Powyższe dane uzyskane w podrozdziale poświęconym paleniu papierosów pokazują, iż większość badanych uczniów z gminy Zator nie miało styczności
z wyrobami nikotynowymi. Niemniej jednak 6,74% uczniów przyznało się do palenia, a deklaracje te w zdecydowanej większości zostały złożone przez dziewczęta . Ponadto 36,52% uczniów zadeklarowało, że zna niepełnoletnie osoby palące, a niestety posiadanie takich znajomości może przekładać się na wcześniejsze rozpoczęcie palenia. Zadowalający jest wynik dotyczący poziomu wiedzy na temat konsekwencji zdrowotnych palenia papierosów, gdyż ponad 47,19% potrafi powiedzieć jaki wpływ ma palenie na poszczególne funkcje organizmu, a 44,94% deklaruje, że zna ogólne skutki palenia.

Pytając uczniów o dostępność papierosów najwięcej wskazuje, iż się nie interesuje tym tematem.

Picie alkoholu

Wśród uczniów klas V i VI szkół podstawowych z terenu gminy Zator pierwszy kontakt z alkoholem zadeklarowało 8,43% uczniów, w tym 5,15% dziewcząt oraz 12,35% chłopców. Pozostali badani tj. 91,57% przyznali, że jeszcze nigdy nie pili alkoholu.

Wykres 42. Czy piłaś/piłeś kiedyś alkohol?

W kolejnym pytaniu chcieliśmy dowiedzieć się, czy biorący udział w badaniu uczniowie znają w swoim otoczeniu osoby poniżej 18 roku życia, które sięgają po alkohol. 21,91% ankietowanych uczniów przyznało, że zna takie osoby. W grupie tej znalazło się 19,59% dziewcząt oraz 24,69% chłopców z ogółu badanych. Pozostałe 78,09% przyznało, że nie ma takich znajomości.

Ponadto, większość badanych uczniów klas V i VI szkół podstawowych uważa alkohol za towar trudno dostępny. 20,79% ankietowanych jest zdania, że zakup alkoholu jest bardzo trudny, wręcz niemożliwy. 11,80% uważa, że jest to zadanie raczej trudne, dlatego nie warto nawet podejmować wysiłku. 7,30% stwierdza, że zakup alkoholu jest trudny, ale prosząc odpowiednie osoby jest to osiągalne. 8,99% deklaruje, że dostęp do alkoholu jest raczej łatwy i nie wymaga dużego wysiłku ani znajomości, a 3,37% badanych twierdzi, że właściwie każdy może swobodnie nabyć napoje alkoholowe. Pozostałe 47,75% odpowiedziało, że nie wie ponieważ się tym nie interesuje.

Wykres 43. Czy uważasz, że w Twoim środowisku dostęp do alkoholu jest?

W badaniach nie zabrakło też pytania o znajomość konsekwencji zdrowotnych spożywania alkoholu. 48,31% uczniów zadeklarowało, iż posiada ogólną wiedzę na temat skutków picia, a 35,96% badanych stwierdziło, że potrafi powiedzieć jaki wpływ ma alkohol na poszczególne funkcje organizmu. Pozostałe 15,73% ankietowanych przyznało, że nie zna zdrowotnych konsekwencji picia alkoholu.

Wykres 44. Czy znasz konsekwencje zdrowotne picia alkoholu?

Powyższa analiza dotycząca tematu spożywania alkoholu pokazuje, iż ponad 8,43% ankietowanych odbyło już inicjację alkoholową. Ponadto 21,91% badanych przyznało, że zna niepełnoletnich spożywających napoje procentowe, choć dostęp do alkoholu w opinii badanych najczęściej jest bardzo trudny, prawie niemożliwy. Poziom wiedzy uczniów
w zakresie konsekwencji zdrowotnych picia alkoholu można ocenić na wysokim poziomie, należy jednak zwrócić uwagę, że 15,73% deklaruje brak wiedzy na ten temat. Zasadnym wydaje się więc podjęcie działań informacyjno-profilaktycznych w tym zakresie.

Uczniowie wobec problemu narkomanii

Z badań ankietowych przeprowadzonych wśród uczniów klas V i VI szkoły podstawowej na temat problemu narkomanii wynika, że 2,81% uczniów zna w swoim środowisku osoby zażywające tego typu substancje .Do posiadania takich znajomości przyznało się więcej chłopców niż dziewcząt. Pozostałe 97,19% badanych stwierdziło, że nie zna żadnych osób, które zażywają narkotyki.

Wykres 45. Czy znasz osoby w swoim środowisku, które zażywają narkotyki?

Zapytano także badanych uczniów czy kiedykolwiek ktoś namawiał ich do zażycia narkotyków. 2,25% ankietowanych potwierdziło, że spotkało się z taką sytuacją, natomiast pozostałe 97,75% zaprzeczyło.

W trakcie ankietyzacji pojawiło się również pytanie o to jaki jest stosunek badanych uczniów do osób zażywających narkotyki. Największy odsetek tj. 49,44% stanowiły odpowiedzi ankietowanych wskazujące na negatywny stosunek do osób, które używają tego typu substancji psychoaktywnych. Kolejno 10,67% stwierdziło, że nie zwraca uwagi na zachowania innych. 5,06% zadeklarowało, że stara się pomóc osobom zażywającym narkotyki, a 9,55% przyznało, że nie podoba się im takie zachowanie ale są tolerancyjni wobec wyborów innych. Pozostałe 25,28% nie umiało wyrazić swojej opinii na dany temat.

Wykres 46. Jaki jest Twój stosunek do osób zażywających narkotyki?

Nieco niepokojący okazał się wyniki wskazujący, iż blisko 22,47% badanych uczniów nie zna konsekwencji zdrowotnych zażywania narkotyków. 43,82% zadeklarowało, że zna ogólne skutki zdrowotne zażywania tego typu substancji, a 33,71% stwierdziło, że jest
w stanie wskazać wpływ narkotyków na poszczególne funkcje organizmu.

Wykres 49. Czy znasz konsekwencje zdrowotne stosowania narkotyków?

Okazało się również, że 17,98% uczniów nie zna prawnych konsekwencji posiadania narkotyków. 57,87% badanych stwierdziło, że wie jakie są ogólne kary, a 24,16% zadeklarowało, że potrafi powiedzieć dokładnie, jakie grożą za to sankcje.

Wykres 47. Czy znasz konsekwencje prawne posiadania narkotyków?

Odwołując się do Rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia
31 stycznia 2003 r. w sprawie szczegółowych form działalności wychowawczej
i zapobiegawczej wśród dzieci i młodzieży zagrożonej uzależnieniem12 należy zaznaczyć, iż szkolna profilaktyka narkomanii zaczyna się od dostrzegania przez dorosłych, w tym przypadku nauczycieli i rodziców – potencjalnych zagrożeń w środowisku lokalnym oraz rozpoznania skali problemu w danej społeczności szkolnej czy też rodzinie. Kolejnym etapem jest natomiast informowanie o narkomanii oraz skutkach używania tego rodzaju środków psychoaktywnych.

Mając na uwadze powyższe, uczniowie zostali zapytani czy rodzice oraz nauczyciele rozmawiają z nimi na temat konsekwencji zdrowotnych używania narkotyków. Jak najczęściej przyznawali ankietowani, rodzice oraz nauczyciele w ogóle nie podejmują rozmów na takie tematy, a jeśli już to rzadko.

Wykres 48. Czy rodzice i nauczyciele rozmawiają z Tobą na temat konsekwencji zdrowotnych używania narkotyków/dopalaczy?

Reasumując, zdecydowana większość uczniów klas V i VI szkół podstawowych
z terenu gminy Zator nie zna w swoim środowisku osób zażywających narkotyki. Do posiadania takich znajomości przyznało się 2,81% badanych. Co więcej, 2,25% uczniów przyznało, że zdarzyło się, że ktoś namawiał ich do użycia narkotyków. Jak wynika
z pozyskanych danych uczniowie zazwyczaj mają negatywny stosunek do osób zażywających tego typu substancje psychoaktywne.

Poziom wiedzy uczniów w zakresie konsekwencji zdrowotnych stosowania narkotyków, jak również sankcji prawnych z tytułu ich posiadania można uznać za dostateczny, niemniej jednak należy zwrócić uwagę, iż znalazła się dość liczna grupa osób, która nie posiada żadnych informacji w tym zakresie. Uczniowie najczęściej przyznają, że rodzice i nauczyciele nie rozmawiają z nimi na temat konsekwencji zdrowotnych stosowania narkotyków lub robią to rzadko. Wobec powyższego zasadnym wydaje się podjęcie działań informacyjno- profilaktycznych w danej tematyce.

Uczniowie a inne zagrożenia

Komputer i Internet w życiu uczniów

Prawie każdy z uczniów z klas V i VI z terenu gminy Zator posiada swój komputer, telefon czy tablet. Zapytani o to, ile czasu w ciągu dnia poświęcają na korzystanie z tych sprzętów elektronicznych, najczęściej odpowiadali, że jest to od jednej do trzech godzin dziennie; taką odpowiedź wskazało 47,19% uczniów. Była to najczęściej wybierana odpowiedź zarówno w grupie dziewcząt (47,42%) jak i chłopców (46,91%).

Wykres 49.Ile czasu w ciągu dnia poświęcasz na korzystanie z komputera, tabletu, telefonu?

Badani korzystając z komputera, telefonu czy tabletu najczęściej poświęcają czas na gry w wirtualne światy, kolejno śledzenie portali społecznościowych oraz strony odwiedzane w związku z nauką. Najrzadziej korzystają ze stron tematycznych lub zawierających fora.

Uczniowie zapytani o to, czy często zawierają nowe znajomości w Internecie najczęściej odpowiadali, że nigdy nie zawierali takich znajomości. Taką odpowiedź wskazało 61,24% ankietowanych. Do okazjonalnego zawierania takich znajomości przyznało się 33,15%. Wyniki badań wskazują, że tego typu znajomości zawierane są znacznie częściej
przez chłopców. Pozostałe 5,62% uczniów odpowiedziało, że często zawiera takie znajomości.

Powyższe wyniki uzyskane w części badania dotyczącej używania komputera, tabletu czy telefonu przez uczniów klas piątych i szóstych z terenu gminy Zator pokazują, iż uczniowie najczęściej korzystają z tych sprzętów od jednej do trzech godzin na dobę. Jak deklarują badani, wykorzystują go najczęściej na uczestnictwo w grach, m.in. w wirtualne światy.

Niepokojący jest wynik, iż ponad 33,00% ankietowanych przyznaje, że zdarza się im zawierać nowe znajomości w Internecie. Jak wiadomo młode osoby często są bardzo łatwowierne i niestety zawieranie tego typu znajomości może nieść za sobą poważne konsekwencje.

Uczniowie a problem zjawiska cyberprzemocy

W badaniu nie zabrakło pytań na temat coraz częściej obecnego w szkołach zjawiska jakim jest cyberprzemoc. 88,76% uczniów, zadeklarowało, że wie, na czym polega to zjawisko. Następne pytanie pokazało, że aż 59,49% uczniów przejmuje się i stara się szukać pomocy wobec aktów cyberprzemocy. Kolejno 16,46% ignoruje cyberprzemoc, i 7,59% badanych nie ma nic przeciwko takiemu zjawisku. 7,59 % jest zdania, że czasami dla żartu to nic takiego, natomiast pozostałe 8,86% uczniów ma inne odczucia.

Analizując wyniki badań zauważamy, że bez względu na płeć uczniowie są wrażliwi wobec cyberprzemocy, gdyż zarówno większość dziewcząt (65,88%) jak i chłopców (52,05%) zadeklarowało, że przejmuje się tym zjawiskiem i szuka pomocy.

Wykres 50. Jakie są Twoje odczucia wobec cyberprzemocy?

Gdy zapytaliśmy uczniów, czy wbrew ich woli wykonano im film lub zrobiono zdjęcie, 15,73%; w tym 14,49% dziewcząt oraz 17,28% chłopców potwierdziło, że taka sytuacja miała miejsce. 55,06% zaprzeczyło takiej sytuacji, a pozostałe 29,91% nie przypomina sobie takiego zdarzenia.

Kolejno zdaliśmy uczniom pytanie, czy sami kiedykolwiek byli sprawcą oczerniania lub szantażowania kogoś przy użyciu urządzeń elektronicznych. 5,62% badanych przyznało się do stosowania tego typu zachowań.. Wśród tej grupy uczniów dziewczęta stanowią 4,12% ,
a chłopcy 7,41%.

Zapytaliśmy także uczniów, czy znają jakieś organizacje lub serwisy internetowe, które udzielają pomocy w sytuacjach zetknięcia się z cyberprzemocą. Jak się okazało 62,36% uczniów potrafi wskazać choć jedną instytucję lub organizację, która zajmuje się taką pomocą. Niestety pozostała część badanych tj.37,64% nie zna ani jednej takiej organizacji.

Podsumowując powyżej przedstawione wyniki badań nasuwa się wniosek, iż nauczyciele i rodzice powinni więcej rozmawiać z dziećmi o zjawisku cyberprzemocy, gdyż jego występowanie jest coraz bardziej popularne, a szerokie grono uczniów nie posiada wystarczającej wiedzy na temat tego gdzie należy się zgłosić w przypadku doświadczenia takiej formy przemocy. Niezbędnym jest zatem podjęcie działań profilaktyczno-informacyjnych
w tym zakresie.

Dane zebrane w podrozdziale dotyczącym cyberprzemocy pokazują, iż badani
w większości wiedzą, czym jest to zjawisko. Najczęstszą reakcją uczniów wobec cyberprzemocy, bez względu na płeć jest szukanie pomocy.

Co więcej, ponad 15,73% badanych doświadczyło sytuacji, że ktoś bez ich zgody zrobił im zdjęcie, czy też nakręcił film. Ponadto 5,62% ankietowanych przyznało, że było sprawcami oczerniania lub szantażu przy użyciu urządzeń elektronicznych. Biorąc pod uwagę powyższe, niepokojącym jest fakt, iż 37,64% uczniów nie zna instytucji czy organizacji pomagających
w sytuacjach zetknięcia się z cyberprzemocą.

CZĘŚĆ IV

Analiza ankiet przeprowadzonych wśród uczniów – III etap edukacji

Cel badania

Podstawowym celem przeprowadzonej ankiety była analiza następujących problemów społecznych:

  1. problemów przemocy i agresji w środowisku szkolnym oraz domowym;

  2. używania przez młodych ludzi substancji psychoaktywnych, w tym picia alkoholu, palenia papierosów oraz używania narkotyków i dopalaczy;

  3. używania komputera i zagrożenia cyberprzemocą.

Grupa badawcza

Badania wśród uczniów prowadzone były za pomocą anonimowej ankiety internetowej. W badaniu wzięło udział 116 uczniów ze szkół podstawowych z terenu gminy Zator. Wśród badanych było 54 chłopców i 62 dziewczynki.

Wykres 51 Podaj swoją płeć

Wykres 52. Jesteś uczniem klasy?

Problem przemocy i agresji w środowisku szkolnym oraz domowym

Szkoła jest jednym ze źródeł przemocy i równocześnie znaczącym środowiskiem
w życiu dziecka. Przez swoje intencjonalne oddziaływanie nie tylko stymuluje intelektualny rozwój ucznia, ale także wspiera kształcenie cech jego osobowości. Bardzo ważną rolę w tym procesie odgrywa klimat oraz relacje interpersonalne dziecka zarówno z nauczycielami jak
i z uczniami. Jest to równocześnie obszar, na którym młody człowiek styka się z przemocą i tę przemoc odczuwa”13.

W trakcie ankietyzacji zapytaliśmy, jak uczniowie czują się w swojej szkole. Najliczniejsza grupa badanych tj. 37,93% stwierdziła, że w szkole czuje się bardzo dobrze. Kolejno 36,21% oceniło swoje samopoczucie w szkole jako dobre, a 19,83% badanych stwierdziło, że czuje się zmiennie. 4,31% uczniów przyznało, że w szkole czuje się raczej źle, a pozostałe 1,72% nawet bardzo źle.

Wykres 53. Jak oceniasz swoje samopoczucie w szkole?

Zapytaliśmy także uczniów, czy zdarza im się wagarować. 6,03 % przyznało, że w ciągu ostatnich miesięcy zdarzyło im się celowo opuścić zajęcia. Wśród tej grupy uczniów dziewczęta stanowią 4,84%, a chłopcy 7,41% . Pozostałe 93,97% zaprzeczyło takiej sytuacji.

Uczniowie oceniając swoje zachowanie w szkole i na przerwach najczęściej określali je jako dobre; taką odpowiedź wskazało 46,55% badanych. Kolejno 40,52% ankietowanych oceniło swoje zachowanie jako bardzo dobre. Przeciętne noty wystawiło sobie 12,07% uczniów. 0,86% przyznało się do raczej złego zachowania w szkole, natomiast nikt z badanej grupy uczniów nie przyznał się, do bardzo złego zachowania.

Biorąc pod uwagę płeć respondentów, w grupie dziewcząt (54,84%) przeważało zachowanie bardzo dobre, natomiast u chłopców (53,70%) przeważały odpowiedzi wskazujące na dobre zachowanie w szkole.

Wykres 54. Jak oceniasz swoje zachowanie w szkole?

Wysokie były również noty uczniów w stosunku do poziomu bezpieczeństwa w szkole. 58,62% badanych zadeklarowało, iż w szkole czuje się zdecydowanie bezpiecznie, a 35,34% stwierdziło, że raczej bezpiecznie. W opinii 3,45% ankietowanych szkoła to raczej niebezpieczne miejsce, a dla pozostałych 2,59% wręcz bardzo niebezpieczne.

Wykres 55. Czy w swojej szkole czujesz się bezpiecznie?

Pomimo, że uczniowie wysoko oceniają swoje poczucie bezpieczeństwa w szkole, to jednak zdarza im się obserwować w szkole zjawiska przemocy rówieśniczej.

Zapytaliśmy więc jak często zdarzają się w szkole tego typu sytuacje. 41,38% ankietowanych stwierdziło, że takie sytuacje w ogóle nie występują. 34,48% przyznało, że było świadkiem przemocy wobec innych uczniów rzadko, raz na pół roku. 17,24% badanych obserwuje takie zjawisko kilka razy w miesiącu, a 5,17% stwierdziło, że kilka razy w tygodniu. 1,72% badanych uczniów obserwuje zjawiska przemocy bardzo często, niemal codziennie.

Wykres 56. Jak często obserwujesz zjawisko przemocy w szkole?

Jak wynika z badań, 15,52% uczniów; w tym 12,90% dziewcząt i 18,52% chłopców osobiście doświadczyło przemocy. Ponadto 16,38% ankietowanych; w tym 20,97% dziewcząt i 11,11% chłopców przyznało, że są w szkole uczniowie, których się boją.

Zapytaliśmy także badanych o instytucje, które zajmują się pomocą osobom dotkniętym przemocą. 25,86% ankietowanych zadeklarowało, że zna dokładną lokalizację kilku instytucji, które zajmują się niesieniem pomocy osobom pokrzywdzonym. 38,79% badanych przyznało, że nie zna nazw takich instytucji, ale wie gdzie i do kogo udać się po pomoc. Niestety niepokojący jest wynik wskazujący, iż 35,34% stanowią uczniowie, którzy nie znają w swoim środowisku żadnych instytucji zajmujących się niesieniem pomocy osobom dotkniętym przemocą. Brak takiej wiedzy zadeklarowało 37,10% dziewcząt oraz 33,33% chłopców.

Wykres 57. Czy wiesz, jakie instytucje w Twoim środowisku zajmują się pomocą osobom dotkniętym przemocą?

Na pytanie kogo przede wszystkim uczniowie powiadomią jeśli będą świadkiem lub ofiarą przemocy, 70,69% uczniów odpowiedziało, że wychowawcę, dyrektora szkoły lub pedagoga. 11,21% w sytuacji zagrożenia przemocą szukałoby wsparcia wśród swoich kolegów, a 12,07% zawiadomiłoby o takim fakcie rodziców. 2,59% wskazało na rodzeństwo. Pozostałe 3,45% badanych przyznało, że nie powiedziałoby o tym nikomu .

Wykres 58. Kogo zawiadomisz, jeżeli będziesz świadkiem lub ofiarą przemocy?

W kolejnym pytaniu poprosiliśmy uczniów o odpowiedź, czy spotkali się z konkretnymi formami przemocy. W wyniku uzyskanych odpowiedzi widzimy, że wśród badanych uczniów znane są różne formy przemocy. Ponad połowa respondentów zna zjawiska przemocy takie jak: grożenie i pokazywanie nieprzyzwoitych gestów oraz ośmieszanie i wulgaryzmy.
Z publikowaniem w Internecie obraźliwych informacji zetknęło się 27,59% badanych uczniów, a z amatorskimi filmami video 19,83%. Zastraszanie jest znane 28,45% badanych, a próby szantażu potwierdziło 17,24% respondentów. 31,90% ankietowanych było świadkami pobicia lub opluwania. 41,38% respondentów spotkało się z poniżaniem, a 57,76% zetknęło się ośmieszaniem i wulgaryzmami. Najczęściej spotykaną formą przemocy okazała się natomiast agresja słowna, wyzwiska, wskazane przez 62,07% ankietowanych. Biorąc pod uwagę płeć respondentów, ta forma przemocy była znana najczęściej zarówno w grupie dziewcząt (53,23%) jak i chłopców (72,22%).

Wykres 59. Czy znasz przypadki stosowania którejś z wymienionych form przemocy?

W związku z tym chcieliśmy także dowiedzieć się czy w stosunku do uczniów miało miejsce któreś z zachowań wymienione w poprzednim pytaniu. 30,17% ankietowanych; w tym 25,81% dziewcząt i 35,19% chłopców potwierdziło, że osobiście doświadczyło takiej sytuacji. Pozostali badani tj. 69,83% zaprzeczyli by takie zdarzenie miało miejsce.

Co więcej, poprosiliśmy uczniów o odpowiedź, czy poza terenem szkoły również spotykają się z aktami przemocy. Wśród ankietowanych 24,14%; w tym 19,35% dziewcząt oraz 29,63% chłopców przyznało, że spotyka się z przejawami przemocy poza szkołą. Pozostałe 75,86% badanych stwierdziło, że nie spotyka się z taki sytuacjami poza murami szkoły.

Następnie zapytaliśmy uczniów, czy kiedykolwiek brali czynny udział
w akcie przemocy. W grupie respondentów 12,93%; w tym 8,06% dziewcząt oraz 18,52% chłopców, przyznało się do stosowania przemocy. Warto zaznaczyć, że chłopców stosujących przemoc było dwukrotnie więcej niż dziewcząt. Pozostali uczniowie tj.
87,07% odpowiedzieli, że nigdy nie brali czynnego udziału w akcie przemocy.

Czy poza terenem szkoły spotykasz się z aktami przemocy?

Tak

Nie

24,14%

75,86

Czy uczestniczyłeś w czynnym akcie przemocy?

Tak

Nie

12,93%

87,07%

Tabela 8 Akt przemocy wśród uczniów III etapu edukacji

Warto wspomnieć, iż badana młodzież w zdecydowanej większości ocenia pozytywnie swoje relacje z rodzicami. 60,34% ocenia je jako bardzo dobre, a 30,17% jako dobre. Kolejno 8,62% ankietowanych stwierdza, że są one różne: raz dobre, a raz złe, natomiast pozostałe 0,83% określa je jako bardzo złe.

Wykres 60.Jak oceniasz swoje relacje z rodzicami?

Ponadto pytając uczniów o to, czy mogą porozmawiać na temat swoich problemów
z rodzicami 50,86% odpowiedziało, że ma pełne zaufanie do swoich najbliższych. Kolejno 39,66% przyznało, że czasem coś powie rodzicom, ale nie zawsze. 9,48% stanowili uczniowie deklarujący, że raczej nie mówią o swoich problemach.
Uwzględniając płeć respondenta dowiedzieliśmy się, że w grupie badanych to chłopcy chętniej rozmawiają z rodzicami na temat swoich problemów i to oni najczęściej wskazywali odpowiedź dotyczącą pełnego zaufania do swoich najbliższych. W grupie dziewcząt przeważały natomiast deklaracje, że czasem coś powiedzą swoim rodzicom ale nie zawsze.

Wykres 61. Czy uważasz, że możesz porozmawiać z rodzicami na temat swoich problemów?

Z przeprowadzonych badań wynika, że uczniowie najczęściej czują się bezpiecznie
w swoim domu. Taką odpowiedź wskazało 98,28% ankietowanych, podczas gdy 1,72% odpowiedziało przecząco na to pytanie.

Co więcej 76,72% uczniów jest zdania, że rodzice nie mają prawa uderzyć swojego dziecka bez względu na okoliczności. W ocenie 8,62% mogą to zrobić, jeśli są ku temu powody. Pozostałe 14,66% uczniów nie wiedziało jak odpowiedzieć na tak postawione pytanie.

Badani uczniowie z terenu gminy Zator czują się w swoich szkołach bardzo dobrze,
a szkoła jest dla nich miejscem bezpiecznym. Pomimo tego, zdarza im się obserwować zjawiska przemocy w szkole, choć jak najczęściej przyznają uczniowie, mają one charakter incydentalny i występują kilka razy w roku. Niepokojącym jest jednak fakt, iż ponad 17,24% badanych potwierdza występowanie zjawisk przemocy kilka razy w miesiącu. Co więcej, 15,52% respondentów przyznało, że doświadczyło przemocy w szkole, a 16,38% stwierdziło, że są
w szkole uczniowie przed którymi odczuwają lęk. Niepokojący jest zatem wynik, iż ponad 35,00% badanych nie zna żadnej instytucji świadczącej pomoc dla osób dotkniętych przemocą.

Najczęściej spotykanymi wśród uczniów formami przemocy są agresja słowna, ośmieszanie i wulgaryzmy, a także poniżanie. Dodatkowo 24,14% uczniów potwierdza występowanie zjawisk przemocy również poza murami szkolnymi, a blisko 13,00% przyznaje się do czynnego uczestnictwa w akcie przemocy.

Wyniki badań pokazują także, że uczniowie postrzegają swoje relacje z rodzicami jako bardzo dobre, co więcej mają oni także najczęściej pełne zaufanie do swoich najbliższych
i mogą swobodnie z nimi porozmawiać o swoich problemach. Jak zadeklarowała większość respondentów tj. 98,28% w swoim domu czują się bezpiecznie.

Uczniowie wobec problemów związanych z substancjami psychoaktywnymi

Palenie papierosów

Jedną z najbardziej popularnych i powszechnie dostępnych substancji uzależniających jest nikotyna. Palenie tytoniu- jako jedna z legalnych, dopuszczonych do sprzedaży substancji psychoaktywnych nie jest przedmiotem aż tak szerokich dyskusji społecznych jak nadużywanie alkoholu czy stosowanie narkotyków. Niewątpliwie przyczyną takiego stanu rzeczy jest fakt, iż palenie papierosów nie ma tak daleko idących konsekwencji społecznych, choć bardzo poważne zdrowotne.

Badania CBOS 2015 pokazują, że w Polsce do regularnego palenia przyznaje się nieco ponad 30% badanych, 32,8% stanowią osoby które kiedyś paliły, ale obecnie tego nie robią,
a 37% to Ci którzy deklarują, iż nigdy nie palili14.

W przypadku młodych osób badania CBOS 2014 dotyczące młodzieży pokazują, że połowa z uczniów nie miała jeszcze styczności z papierosami. W przypadku młodzieży palącej to od 2008 roku można zaobserwować stabilizacje tego wskaźnika. 21% badanych zadeklarowało, że pali papierosy regularnie. Odsetek palących okazjonalnie, tj. w wyjątkowych sytuacjach od 2010 roku stale wzrasta15.

W naszych badaniach zapytaliśmy uczniów, czy palą papierosy.15 osób (12,93%) spośród 116 ankietowanych odpowiedziało twierdząco na to pytanie. Co więcej, 10 osób (8,62%) zadeklarowało, że zapaliło e-papierosa. Osoby te w większości (80,00%) uważały, że

e-papieros jest mniej szkodliwy niż tradycyjny. Zapytani czy rodzice pozwalają im na palenie e-papierosa; nikt nie odpowiedział twierdząco na to pytanie. Pozostałe 91 osób (78,45%) stanowili uczniowie niepalący.

Czy zdarzyło Ci się zapalić papierosa?

Uczniowie – III etap edukacji

n= 116

nigdy nie paliłam/-em papierosów

78,45% – 91 osób

K- 82,26% M- 74,07%

tak, ale elektronicznego (e-papierosa)

8,62% – 10 osób

K- 8,06% M- 9,26%

tak tradycyjne papierosy

12,93% – 15 osób

K- 9,68% M-16,67 %

Tabela 9. Czy zdarzyło Ci się zapalić papierosa?

Ankietowanym mającym już za sobą próbę zapalenia papierosa zadaliśmy pytanie o to, ile razy zdarzyło im się go zapalić. Jak wynika z uzyskanych danych, próbę pojedynczego zapalenia papierosa (1-2 razy) ma za sobą 33,33% uczniów. Jednocześnie taka odpowiedź była najczęściej wybierana w grupie badanych i została wskazana przez 33,33% dziewcząt oraz 33,33% chłopców. Kolejno 20,00% stanowiły osoby, które paliły już ponad 40 razy; oraz 20,00% zadeklarowało, że było to 3-5 razy, jak również 20,00% przyznało, że paliło 6-9 razy. 6,67% wskazało na przedział 10-19 razy.

Ile razy zdarzyło Ci się zapalić papierosa?

Uczniowie – III etap edukacji

n=15

1-2 razy

33,33%- 5 osób

3-5 razy

20,00%- 3 osoby

6-9 razy

20,00%- 3 osoby

10-19 razy

6,67%- 1 osoba

20-39 razy

0,00%-

40 razy lub więcej

20,00%- 3 osoby

Tabela 10. Ile razy zdarzyło Ci się zapalić papierosa?

Na pytanie jak często uczniowie sięgali po papierosa w ciągu ostatnich 30 dni, 46,67% badanych odpowiedziało, że ani razu. W przypadku osób, które przyznały się do palenia
w ostatnim czasie było to najczęściej mniej niż jeden papieros na tydzień (26,67%).

Następnie uczniowie palący zostali zapytani, gdzie po raz pierwszy palili papierosy. Jak się okazało, pierwszym kontaktom z wyrobami nikotynowymi sprzyjają wakacje oraz inne miejsca np. dom.

Gdzie paliłaś/eś po raz pierwszy

Uczniowie – III etap edukacji

n=15

w szkole

26,67%- 4 osoby

na wagarach

6,67%- 1 osoba

na wakacjach

33,33%- 5 osób

w innym miejscu

33,33%- 5 osób

Tabela 11. Gdzie paliłaś/eś po raz pierwszy?

Z deklaracji uczniów, którzy mają już za sobą inicjację nikotynową wynika, że 20,00%
z nich pierwszego papierosa zapaliło po namowie innej osoby.
Pozostali uczniowie tj. 80,00% decyzję o zapaleniu pierwszego papierosa podjęli samodzielnie, bez namowy osób trzecich.

Poprosiliśmy również ankietowanych, aby odpowiedzieli na pytanie czy znają osoby poniżej 18 roku życia, które palą papierosy. 71,56% badanych; w tym 70,96% dziewcząt oraz 72,22% chłopców potwierdziło, że zna w swoim środowisku osoby nieletnie, które sięgają po papierosy. Pozostałe 28,45% respondentów zaprzeczyło takim znajomościom.

Wykres 62. Czy znasz osoby poniżej 18 roku życia, które pala papierosy?

Uczniowie zostali także poproszeni o ocenę dostępności papierosów w swoim środowisku. 14,66% uczniów przyznało, że kupno papierosów jest trudne, ale jednak możliwe. 12,07% uczniów było zdania, że to raczej trudne zadanie i nie warte wysiłku, a 9,48% odpowiedziało, że zakup tytoniu przez osobę niepełnoletnią jest bardzo trudny, wręcz niemożliwy. Dla 9,48% dostęp do papierosów jest łatwy i właściwie każdy może je kupić. Kolejno, w opinii 5,19%, zakup papierosów jest bardzo łatwym zadaniem i nie wymaga żadnego wysiłku. Pozostałe 49,14% nie wiedziało jak odpowiedzieć na to pytanie, gdyż nie interesuje się tym tematem.